Hype of niet? Passiefhuizen zijn veel in het nieuws. De publicatie Passiefhuizen in Nederland was een begin. De eerste bouwprojecten zijn opgeleverd, al dan niet voorzien van een certificaat. Dat het onderwerp leeft, bewijst ook de goede verkoop van de door DHV geschreven uitwerkingsinstructie Passiefhuizen , uitgegeven door SBR, en de onverwacht hoge opkomst bij de door hen georganiseerde bijeenkomst 'Passiefhuis als opstap naar energieneutraliteit' in september 2009. Toch zijn velen nog kritisch. Terecht? Nee, als het gaat om het concept passiefhuis. Ja, als het gaat om de extra aandacht die nodig is tijdens het ontwerp en ontwikkeling van passiefhuizen.

Principes passiefhuis
De term Passief Huis staat voor een specifieke bouw-standaard voor woningen met een comfortabel binnenklimaat gedurende het gehele jaar, zowel in de zomer als in de winter. De woning is voorzien van een zeer goede thermische isolatie en zeer goede lucht-/kierdichting van de constructie. Een goed binnenklimaat is verzekerd door een goed functionerend gebalanceerd ventilatiesysteem met hoge mate van warmteterugwinning. Zonwering en nachtventilatie voorkomen hoge binnentemperaturen in de zomer. Voor extreme buitenklimaten in de winter is een kleine naverwarmer aanwezig in de woning. Dit kan in de vorm van een naverwarmer in het ventilatiesysteem of het toepassen van een enkele radiator of vloerverwarming. Warm tapwater wordt vaak middels zonnecollectoren verwarmd. Bewezen concept
Het concept passiefhuis heeft zich in de ons omringende landen als België en Zweden ruimschoots bewezen. In Nederland worden voorzichtig steeds meer stappen in deze richting gezet. Zo zijn in 2008 in Roosendaal 3 passiefhuizen opgeleverd. Mogelijk dat de wet van de remmende voorsprong een rol speelt bij de vertraagde invoer van passiefhuizen in Nederland. Is de EPC een stimulans geweest voor vele technische ontwikkelingen, mogelijk komt een passiefhuis niet zo gunstig uit de EPC berekening. Toch zien we steeds meer initiatieven. Niet zo gek, het concept is simpel en doeltreffend: een uitstekende bouwkundige kwaliteit, een beperkte installatie, comfortabel in zomer en winter én een lage energierekening.

Duurzame investering
Een passiefhuis vraagt extra investeringen tijdens de bouw. In de Toolkit Duurzame Woningbouw wordt een meerinvestering van ca. 13.500 euro genoemd. Dit betreft met name bouwkundige maatregelen. Installatietechnisch zijn de meerinvesteringen beperkt. Bouwkundige investeringen zijn eenmalig. Installatietechnische maatregelen worden na een periode van 10 tot 20 jaar vervangen. De jaarlijkse energiebesparing van een passiefhuis is fors en de energierekening is laag. Deze energiebesparing per jaar gekoppeld aan een eenmalige investering zorgt ervoor dat de terugverdientijd kort is. Door de lange levensduur van de bouwkundige maatregelen verdient een passiefhuis zich dubbel en dwars terug, een duurzame investering

Extra aandacht noodzaak
Dus niet meer kritisch zijn? Toch wel. Het concept is goed doordacht maar moet in alle fasen van het bouwproces wel goed worden doorgevoerd. Extra aandacht, en vooral ook vooraf inschatten van mogelijke fouten, is nodig om een kwalitatief goed passiefhuis neer te zetten. Welke fouten dan? Wat kan er misgaan?

Stille ventilatie
Laten we beginnen bij een zeer kenmerkend onderdeel van het passiefhuis: gebalanceerde ventilatie. Door extra isolatie in de schil is installatiegeluid in de woning extra storend. Een zeer stil ventilatiesysteem is noodzaak. Ruime kanalen, zo min mogelijk bochten, dempers en een goede inregeling resulteren in een stille installatie. Dit vraagt dat de installatie ook tijdens het ontwerp optimale aandacht krijgt. Metingen in de passiefhuizen in Roosendaal laten zien dat bewoners erg tevreden zijn over de stille installatie, uiteraard voorzien van voldoende capaciteit.

Bediening zonwering
Zonwering is een ander punt. Door de extreem goede isolatie, is er groter risico van oververhitting. Goed te bedienen zonwering kan oververhitting beperken. Handbediende zonwering lijkt kritisch te zijn. Handbediening vraagt aandacht van de bewoners en deze zijn niet altijd thuis of in staat om de zonwering te bedienen als de zon gaat schijnen. Ook moet de zonwering niet gaan klapperen in de wind, wat het gebruik tegenhoudt. Overstekken (op zuid) of automatische zonwering biedt uitkomst. Capaciteit zomernachtventilatie
Een ander belangrijk kenmerk, gekoppeld aan de zonwering, is de zomernachtventilatie 's Nachts extra ventileren met koele lucht zorgt voor een frisse start in de morgen. Gebruik van de voorzieningen vraag toelichting en uitleg. Ook moeten de voorzieningen groot genoeg zijn, inbraakvrij en inslag van regen voorkomen. Ook hier geldt dat de bediening eenvoudig moet zijn, eventueel gestuurd.

Oriëntatie en glasoppervlakken
Bij passiefhuizen wordt ontworpen op de zon. De oriëntatie en bijbehorende glasoppervlakken zijn erg belangrijk. Extra zonbelasting ’s ochtends vroeg zorgt voor een hogere starttemperatuur in de woning. Extra zonbelasting ’s avonds resulteert in snel oplopende temperaturen. Noord-zuid georiënteerde rijtjeswoningen zijn ideaal. Bij twee-onder-een-kap woningen of vrijstaande woningen moet erop worden gelet dat glas op oost en west beperkt blijft of wordt voorzien van goed functionerende zonwering. Uitvoering luchtdichting
En hoe zit het met de luchtdichting? Kunnen we wel normaal ademhalen in zo’n luchtdichte woning? Het basis ventilatiesysteem bestaande uit het gebalanceerd ventilatiesysteem, en de te openen ramen in alle ruimten, zorgen voor de verse lucht. De luchtdichting zorgt ervoor dat de energierekening laag blijft. Het zorgvuldig uitvoeren van een luchtdichte woning vraagt veel extra aandacht. De eerste passiefhuiskozijnen zijn op de Nederlandse markt, deze moeten luchtdicht worden uitgevoerd en worden ingebouwd. Het afplakken van naden en randen vraagt veel extra werk tijdens de uitvoering. En wat te denken van extra gaten die geboord worden tijdens de bouw? Om aan de eisen van luchtdichting van een passiefhuis te voldoen, is dit niet meer mogelijk. Vroeg inschakelen van de uitvoerder en het laten meedenken van deze partij tijdens de ontwerpfase kan helpen om de luchtdichting tijdens de uitvoering te verbeteren. Leidingen zonneboiler
Passiefhuizen worden vaak uitgevoerd met een zonneboiler . Leidingen van de zonneboiler kunnen in zomer zorgen voor extra warmtebelasting door onbedoelde afgifte van warmte van de warme leidingen. Korte leidinglengten en isolatie van leidingen beperken deze onbedoelde warmteafgifte.

Iets mis mee?
Bovenstaande voorbeelden laten zien dat extra aandacht tijdens ontwerp en uitvoering noodzakelijk is voor het concept passiefhuis. Maar, willen we een stap zetten naar verdergaande energiebesparing, dan is het passiefhuis een prachtig concept. Het goed doordenken van het concept, adequate advisering en juiste uitvoering resulteren in woningen met een uitstekende kwaliteit. Een comfortabele woning met een lage energievraag, daar is niets mis mee!

DHV
Ragna Clocquet

Bekijk hier de video's over passiefhuizen