Villa Welpeloo in Enschede is voor tweederde opgebouwd uit eerder gebruikte materialen. Een groot deel daarvan is afkomstig uit de directe omgeving van de villa. Grootste componenten daarvan zijn de stalen constructie en de houten vloeren en gevelbekleding.

Hergebruik van materialen die bij voorkeur in de omgeving aanwezig zijn. Dat is volgens 2012Architecten de meest milieuvriendelijke manier van bouwen. Beter nog dan cradle to cradle, omdat er nu weinig energie hoeft te worden gestoken in transport en in bewerking van de materialen. Superuse noemt 2012 Architecten dit principe.

Tot 70 procent
Voor een woning moet een hergebruik van 60 tot 70 procent haalbaar zijn, meent architect Jan Jongert. Hoger kan praktisch niet omdat bijvoorbeeld kozijnen en glas vanuit energetisch oogpunt gewoon nieuw moeten zijn. En ook in de fundering is hergebruik lastig.

Voordat 2012Architecten gaat ontwerpen, voert het bureau eerst een snelle scan uit van gebruikte materialen die in de omgeving aanwezig zijn en mogelijk bruikbaar zijn. Op basis daarvan wordt een eerste ontwerp gemaakt. Daarna worden de definitieve materialen gezocht en wordt het definitief ontwerp uitgewerkt.

Pater noster
Voor de villa in Enschede werd op die manier onder meer de constructie bepaald. Deze is opgebouwd uit staalprofielen uit een zogenaamde pater noster. Dit is een grote machine uit de textielindustrie, die opgebouwd is met stalen vakwerken. Dat leverde een groot aantal bruikbare H-profielen en samengestelde U-profielen op. De U-profielen zijn hergebruikt als kolommen.

Aan alle profielen zijn nieuwe kopplaten gelast. Ook zijn de profielen schoon gemaakt en gemenied. 2012Architecten verwerkte het beschikbare materiaal in het ontwerp, waarbij onder andere de maximale lengte bepalend was voor de maatvoering. Ook de constructeur ging met de beschikbare materialen aan het werk, waarbij hij bij zijn berekeningen uitging van de laagste staalkwaliteit.

Hsb-wanden
De staalconstructie ontleent zijn stabiliteit aan de vakvulling met hsb-wanden. Die bestaan ook grotendeels uit hergebruikte materialen. Stijl- en regelwerk is gemaakt uit sloophout en ook het isolatiemateriaal is EPS hergebruikt. ‘We hadden snijresten uit de caravanindustrie willen gebruiken, maar toen er sloopmateriaal vrij kwam uit een loods in de omgeving, zijn we overgestapt. De isolatiewaarde is hierdoor ook toegenomen.’

Van het houten plaatmateriaal in de hsb-wanden is ongeveer de helft hergebruik. Door de bekleding met (uiteraard nieuwe) gipsbeplating blijft hiervan echter niets zichtbaar.

Kabelhaspels
De hsb-wanden zijn aan de buitenzijde bekleed met houten delen. Dit zijn allemaal vrij korte stukjes. Ze zijn namelijk afkomstig van oude kabelhaspels die gebruikt worden in de infrasector. Deze kabelhaspels worden afgekeurd omdat de houten wielen ervan in slechte staat verkeren. Het hout aan de binnenzijde – de werkelijke kabelrol – is echter altijd beschermd geweest door de kabels er om heen en verkeert in goede staat.

2012Architecten heeft deze delen laten platoniseren en vervolgens in de gevel verwerkt. De maatvoering in de gevel is daarop afgestemd, waarbij (nieuwe) aluminium strips de gevel in horizontale stroken verdelen.

Ook de vloeren zijn uitgevoerd met hergebruikte houten balklagen en houten delen. Op de vloeren is een zwevende dekvloer aangebracht voor vloerverwarming. Gekozen is voor een droog systeem zodat alles demontabel is als de woning ooit wordt gesloopt.

Interieur
In het interieur is eveneens gekozen voor hergebruik. Zoals van een schaarlift, die tijdens de bouw dienst deed als bouwlift. De schaarlift is bedoeld om goederen binnen de woning te transporteren en eventueel op de verdieping op te kunnen slaan. Verder zijn de binnenkant van de laden van kastenwanden gemaakt van oude bouwborden. Dit geldt dus niet voor de direct zichtbare delen, maar wie de lade opent ziet de opschriften van de bouwborden.

Bijzonder is de wandbekleding van badkamer en toilet. Deze bestaat uit Smile Plastic. Dat is en 12 mm dikke beplating die is gemaakt van samengeperste koffiebekers. Deze platen worden geproduceerd op de persen van een oude staalfabriek in Engeland. De uitstraling van het oppervlak van Smile Plastic is vergelijkbaar met natuursteen, maar het voelt warmer aan

Restglas
De woning had ook een serre zullen krijgen van (enkel) restglas van een nabij gelegen glasfabriek. Deze serre is voorlopig echter achterwege gelaten vanuit kostenoogpunt. Het glas hiervoor was er inmiddels wel, maar was door de glasfabriek allemaal op zelfde breedtemaat gesneden. Een gegeven waar Jongert minder blij mee was omdat het daarmee de uitstraling van nieuw glas had.

Tot en met de begane grondvloer is de woning traditioneel opgebouwd. Hergebruik was daarbij niet haalbaar. Voor de fundering moesten er boorpalen komen tot 23 meter diepte. Een plaatfundering of houten heipalen scoren milieutechnisch beter, maar waren hier vanwege de grondslag niet aan de orde. Wel is de kruipruimte ten behoeve van de vochthuishouding gevuld met schelpen.

Ook voor kozijnen en glas was hergebruik niet in beeld omdat vanuit milieuoogpunt ook energetische eisen een heel belangrijke rol spelen. Dat zelfde geldt voor de installaties in de woningen. Met stadsverwarming, gebalanceerde ventilatie met WTW en een goede isolatie bedraagt de EPC van de woning 0,8.