Het bedieningsgebouw bij de Volkeraksluizen nabij Willemstad was na 40 jaar nodig toe aan vernieuwing. Het gebouw is te klein voor de nieuwe bedieningslessenaars en elektrotechnische installaties, voldoet niet aan het Bouwbesluit en Arbo-wetgeving, biedt onvoldoende overzicht over het gehele sluiscomplex en is moeilijk bereikbaar voor personeel, hulpverleningsdiensten en onderhoudswerkzaamheden.

Direct zicht
Het door DP6 architectuurstudio ontworpen nieuwe gebouw staat nu op de zuidoever van het sluizencomplex. In het drie verdiepingenhoge gebouw is de gehele bovenste verdieping bestemd voor de controlekamer met direct zicht op de drie sluizen voor de beroepsvaart en een extra sluis voor de pleziervaart. De verdieping daaronder herbergt kantoren en een kantine. De onderste bouwlaag is in hoofdzaak bestemd voor systeeminstallaties voor het sluiscomplex en de gebouwgebonden installaties.

Omdat het maaiveld rond het gebouw is opgehoogd, kan de begane grond als een soort kelder beschouwd worden. Zo presenteert het gebouw zich als een twee verdiepingen hoog volume gelegen op een terp. Hellend glas
Drie gevels van het gebouw zijn geheel in glas uitgevoerd. Na onderzoek door TNO, (bouw en ondergrond) is de hoek bepaald waaronder het glas naar buiten overhellend is geplaatst, om zo te voorkomen dat spiegeling het uitzicht bemoeilijkt en om de vele beeldschermen in de controleruimte goed afleesbaar te laten zijn zonder hinderlijke reflecties. Omdat de laagstaande vroege ochtend- en late avondzon toch een behoorlijk groot deel van de glasgevels beschijnt, zijn verticale, transparante zonweringscreens met blijvend doorzicht in het plafond opgenomen.

Gelamineerde spanten
Om een te grote zonbelasting op het glazen gebouw te voorkomen, is het gebouw voorzien van een zogenoemd tropendak. Volgens Leon van Spreuwel, uitvoerder bij Van Heesewijk Bouw, is de werking daarvan vergelijkbaar met de extra luifel die ’s zomers boven de caravan gespannen wordt.

Het tropendak bestaat uit een reeks spanten van gelamineerd vurenhout. Over het aantal spanten valt te discussiëren: het dak telt twaalf liggers terwijl het geveldeel negen kolomvoeten telt. Dit verschil wordt verklaard door de scheefstand van de oostgevel waardoor drie liggers in de kolomen samenvallen tot één kolomvoet. Ook ontbreekt een kolomvoet doordat ter plekke van de entree een grote gevelopening is gemaakt door een raveling toe te passen.

Vakwerkligger
De 230 mm dikke, uitwaaierende liggers van de halve spanten worden op het constructief gunstigste moment ondersteund door een in het dak van het gebouw opgenomen betonbalk. Op dat punt hebben ze ook de grootste hoogte: 1200 mm. Voor het aan de zijkanten overstekende deel van het tropendak zijn links en rechts stalen vakwerkliggers van kokerprofielen (80x120 mm) toegepast die wordt gedragen door ronde staalkolommen (Ø 193 mm, wanddikte 6,3 mm bovenste deel en 12,3 mm onderste deel).

Stabiliteit
Het vanaf de ondersteuning overstekende dakdeel is maximaal maar liefst ruim 12 m groot. Projectleider en directievoerder Mark van der Hoff van DP6 heeft zich intensief met de uitvoering en detaillering van het dak bezig gehouden. ‘De laatste drie meter van het overstek is met zonwerende schoepen uitgevoerd omdat een massieve uitvoering met bijvoorbeeld sneeuw te zwaar belast zou kunnen worden.

Voor de stabiliteit zijn in het horizontale vlak zowel aan boven- als onderzijde stalen vakwerkliggers aangebracht in aansluiting op het tussensteunpunt. Daarnaast zorgt uiteraard ook het stijve dakbeschot voor stabiliteit in het dakvlak.’

Bekleding RVS
Het tropendak geeft met een bekleding van roestvast staal het bedieningsgebouw haar kenmerkende uiterlijk. Zowel dakvlak als gevelvlak is aan de buitenzijde voorzien van doorlopende gefelste banen rvs, aangebracht door het specialistische Ridder Zuid uit Hoorn. Het duurzame metaal is op een laag dakbeschot aangebracht dat met tussenkomst van gordingen aan de spanten is bevestigd.

Van der Hoff heeft grote waardering voor de metaalwerkers van Ridder Zuid. ‘Het felsen van het rvs was een secure en lastige klus omdat we de belijning wilden laten doorlopen terwijl de vlakken niet haaks en bovendien scheef op elkaar aansluiten. Ter plekke heb ik vastgesteld waar in de achterwand de driehoekige gevelopeningen moesten komen om zo maximaal op de rvs-banen aan te sluiten.’ Die op een vlucht meeuwen lijkende gevelopeningen geven de achtergevel een minder massief uiterlijk en zorgen ook voor wat daglicht in het entreegebied tussen tropendak en gebouw.

De binnenzijde van het tropendak is overigens bekleed met horizontaal aangebrachte vuren delen (18 x 68mm), duurzaam behandeld met oranjekleurige Olympic Stain.

Duurzaamheid
Het los van het bedieningsgebouw geplaatste tropendak zorgt niet alleen dat het gebouw niet door directe zonnestraling al te zeer opwarmt, maar biedt ook koeling dankzij de luchtstromen tussen gebouw en dak. De luchtstroom ontstaat als gevolg van thermische trek tussen de zonbeschenen gevel en de in de schaduw gelegen zijde.

Om aan de wensen en eisen van Duurzaam Bouwen te voldoen is bij het ontwerpen het zogenaamde plusniveau van het Nationaal Pakket Utiliteitsbouw toegepast. Uiteraard met een goede afweging tussen kosten en baten. Keuzes zoals het dak voorzien van zonnepanelen of het gebruik maken van warmtewisselaars die koeling halen uit het water in de sluizen, zijn hierbij afgevallen. Wel zijn er in het gebouw klimaatplafonds toegepast.

Nadat DP6 in 2001 de meervoudige opdracht had gewonnen, werd het gebouw pas in december 2009 opgeleverd. Dat kwam vooral omdat de Renovatie Systemen Haringvliet en Volkerak Sluizencomplex (HVVOS) om financiële redenen lange tijd werd uitgesteld, waardoor nieuwbouw dus niet eerder nodig was. Pas eind 2010, als de complete technische installatie van het sluizencomplex is geïnstalleerd en beproefd, zal met één omschakeling de bediening van het oude naar het nieuwe bedieningsgebouw worden omgezet.