In de jaren ’60 liet witgoedwinkel Dekkers een oud hoekpand aan Oudkerkhof in Utrecht slopen en vervangen door een modernistisch winkelpand met een staalconstructie en een glazen gevel. De bouwtechnische kwaliteit van de nieuwbouw was echter slecht en het pand vertoonde in de loop der jaren steeds meer tekenen van verval. Erfgename Kirstin Dekkers besloot daarom tot nieuwbouw. Omdat ze gecharmeerd was van het uiterlijk van ‘het kleinste huis’, dat in 2002 aan de Drift werd gerealiseerd, gaf ze de ontwerpopdracht hiervoor aan Architectuurbureau Sluijmer en Van Leeuwen.

Bestaand
Architect Hans Sluijmer maakte een heel modern ontwerp, maar zocht toch ook aansluiting bij het bestaande. En dat niet alleen in stijlkenmerken, maar ook heel letterlijk door het bestaande stalen casco met houten vloeren te hergebruiken. ‘Als je iets kunt hergebruiken, moet je dat doen vinden wij.’

De staalconstructie was van goede kwaliteit en ook de onderliggende fundering vormde geen probleem voor hergebruik. Totdat bleek dat het pand zijn stabiliteit ontleende aan de buurpanden. Dat is volgens de huidige regels niet toegestaan en dus moest het stalen casco zijn eigen stabiliteitsvoorzieningen krijgen. Dat is opgelost met een stabiliteitsverband op de middenas, ter plaatse van de trap in de tweelaagse winkel. Daarnaast zijn op diverse plaatsen platen in de holle profielen gelast om ze te verstijven en zijn slanke kolommen dichtgelast voor een grotere sterkte. Daarmee voldoet de constructie aan de huidige normen, terwijl ze wel zeer slank is gebleven.
‘Het is daardoor achteraf gezien de vraag of er financieel verschil was tussen hergebruik of nieuwbouw.’ Waar de staalconstructie in het zicht bleef – of voldoende ruimte voor brandwerende bekleding ontbrak -, is deze brandwerend geschilderd. Tweedeling
Ook bij de gevelindeling liet Hans Sluijmer zich inspireren door het oude pand. Zo bestaat de hoofdindeling van de gevel aan Oudkerkhof uit zes stramienen van 1,40 meter. Deze verdeling zat ook in het vorige pand en is op hoofdlijnen herleid van de 19e eeuwse gevel met schuiframen. In de bovenste bouwlagen maakte Sluijmer een tweedeling in de gevel aan het Oudkerkhof. ‘Die tweedeling zat er constructief altijd al in doordat het pand gebouwd is op twee werfkelders. Wij hebben dat gehandhaafd en zichtbaar gemaakt in het gevelontwerp.’

Dat uit zich in een gevel waarvan een helft gebogen is en de andere helft bestaat uit een uitspringende erker. Omdat Sluijmer wilde benadrukken dat het een hoekpand is, komt zo’n zelfde erker terug aan de zijde van de Korte Jansstraat.

Slanke erkers
Opvallend is dat de erkers heel slank zijn vorm gegeven. Van binnenuit is alleen glas te zien. Maar ook van buitenaf is nauwelijks te zien dat de vloerconstructie in de erker zeker wel geïsoleerd is. Het totale pakket is namelijk slechts 110 mm dik, inclusief het parket in de woning. Constructiewerkplaats De Leeuw heeft alle details volledig uitgetekend in 3D. Het frame van de erkers is geheel voorbereid in de werkplaats in Baarn. Daar is ook de nodige houten constructie van vloer en dak al aangebracht. De zeer slanke constructie, bestaand uit kokers 70x70mm, biedt net ruimte aan de houten balklaag, waartussen het geheel met steenwol isolatie is opgevuld. Het dak is gemaakt van 40mm massief meranti op de kokers, de vloer van 20mm massief meranti dat onder de kokers is geschroefd. In de uitvoering is uiteindelijk besloten voor een doorlopend vloerniveau te kiezen. Een extra laag underlayment van 12mm vlakt het hoogteverschil uit.

Koudebruggen
De lijnvormige koudebruggen ter plaatse van de kokers langs het glas zijn vanuit esthetisch oogpunt geaccepteerd. Zorgvuldige detaillering van het totaal moet zorgen dat eventuele condensvorming via de juiste weg afgevoerd wordt. ‘Het pand is gebouwd door Aannemingsbedrijf R. Cevat, dat ook de ‘kleinste woning’ heeft gebouwd en waar we veel vaker mee werken. Dat dergelijke details lukken, is vooral aan hen te danken’, zegt Hans Sluijmer.

Opwarming voorkomen
Opvallend is dat de woninggevels bestaan uit een dubbele glasconstructie. Aan de binnenzijde is dit een stalen pui (met thermisch onderbroken profielen) met daarin voor elke woonunit een schuif/kiepdeur. Aan de buitenzijde zijn dit draaibare glazen lamellen. Deze zijn niet alleen een esthetisch element, maar vooral ook functioneel. De lamellen zijn namelijk aan de buitenzijde voorzien van een reflecterende coating, waardoor te veel opwarming door de glasgevels wordt voorkomen. Ook de spouw tussen lamellen en binnenste glasgevel voorkomt in de zomer opwarming, terwijl in de winter enigszins opgewarmde lucht kan worden binnengehaald door de schuifkiepdeuren.
Oorspronkelijk was het nog de bedoeling om de dubbele gevel actief te gebruiken in de klimatisering van het gebouw. In de ontwerpfase zijn de geplande kantoren op de verdiepingen echter vervangen door wooneenheden en is gekozen voor balansventilatie.

Esthetisch zal door verschil in standen van de lamellen de reflectie verschillen, waardoor het beeld van een diamant ontstaat. Om een te rommelig beeld te voorkomen, zijn de lamellen wel per woonunit (halve gevelbreedte) gekoppeld. De lamellen zijn per unit elektrisch bedienbaar.

Gebogen geveldeel
In de gebogen gevel van de hoogste bouwlaag zijn de lamellen niet beweegbaar. Het geëxtrudeerde profiel waar de lamellen in bevestigd zijn en het kantelmechaniek konden namelijk niet gebogen worden uitgevoerd in het gekozen systeem van Heycop. Er is lange tijd op gepuzzeld hoe de lamellen hier zouden moeten staan, ter wering van de zon met behoud van uitzicht. Uiteindelijk is elke lamel in een iets andere stand gedraaid ten opzichte van de kromming van de boog. Deze stand verschilt steeds 1,5 graad van de vorige. Dat geeft een rustig en regelmatig beeld met op ooghoogte volop doorzicht en bovendaks zo veel mogelijk zonwering.

De dubbele glasgevel betekent wel dat er vrij veel gewicht naar buiten is gelegd. Om dat op te vangen is als randkoker een breed stalen kokerprofiel aangebracht, die tevens de overgang vormt tussen de bestaande grove staalconstructie en de nieuwe fijne staaldetails. In deze overgang zijn ook de toleranties van het bestaande staalskelet opgevangen. De nieuwe gevel laat namelijk weinig tolerantie toe door onder meer de geprefabriceerde strakke kaders met de glazen lamellen.