Experiment met boomstammen en leipannen
Duurzaam bouwen bij villa in duinlandschap
(25-03-2010)
Verse boomstammen gebruikten architect Maarten Min en beeldend kunstenaar Jetty voor de bouw van hun nieuwe woonhuis in de duinen. Aanvankelijk wilden zij hun stenen bungalow uit de jaren ’50 in Bergen aan Zee uitbreiden door er middels kolommen overheen te bouwen. De constructeur raadde dit echter af vanwege de kwaliteit van de bestaande woning.
In de stenen basis van het gebouw bevinden zich de werkruimtes, waaronder een atelier voor Jetty Min, en de bibliotheek. De woonruimtes zijn als loft onder de grote houten kapconstructie gesitueerd. Bepalend voor de uitwendige vorm daarvan was vooral de regelgeving: een bebouwd oppervlak van maximaal 8 x 20 meter, een goothoogte van 3 meter en een maximale bouwhoogte van 15 meter. Dat leverde een enorme kap op van ruim 12 meter hoog, met steile dakvlakken om een maximaal bruikbaar volume te krijgen.
Ongeschilde boomstammen
Het streven was zoveel mogelijk elementen uit het aangrenzende duinlandschap naar binnen te halen. Het meest opvallende voorbeeld daarvan zijn de ongeschilde boomstammen die - boven op de betonnen verdiepingsvloer - de draagconstructie vormen van de kap, die zelf bestaat uit gelamineerde houten spanten.
Maarten Min wilde de geschiedenis in het nieuwe pand verweven en plaatste daarom alleen daar boomstammen waar in het oorspronkelijke woonhuis muurdammen stonden. Toen er constructief een achtste ondersteuning nodig bleek, werd daarom gekozen voor een gelamineerde houten kolom in plaats van een boomstam. Helaas is het verhaal van de gesloopte muurdammen echter niet zichtbaar en begrijpt een bezoeker dus niet waarom er ineens een gelamineerde kolom in plaats van een boomstam staat.
‘De beslissing om een gelamineerde kolom te plaatsen is wat ondoordacht geweest’, bevestigt Maarten Min, ‘vooral ook omdat de bomen nog zullen krimpen en die gelamineerde kolom niet. Dus zal alles niet gelijkmatig kunnen zakken. Volgens de constructeur is dit echter geen enkel probleem omdat de bomen in de lengte maximaal maar 1 cm zullen krimpen.’
Projectgegevens
| Locatie | Zeeweg 11, Bergen aan Zee |
| Opdrachtgever en ontwerp | Jetty en Maarten Min |
| Constructieadviseur | Adviesbureau voor draagconstructies A. Harder BV, Broek op Langedijk |
| Uitvoering | W.J. Bink Bouw, Broek op Langedijk |
| Gebogen dakdozen | Bouw 85, Hem |
| Gelamineerd hout | Heko Spanten, Ede |
| Leipannen | Petersen Tegl A/S, Broager Denemarken, dealer in NL: Lucassen steenindustrie, Duiven |
| Bouwperiode | mei 2008-november 2009 |
| Tekst | Marein Kolkmeijer |
| Foto's | Maarten en Jetty Min , Sjaak Henselmans |
De bomen zijn samen met Heko Spanten die de houten kapconstructie leverde, bij Staatsbosbeheer op de Veluwe uitgezocht. De Douglas-sparren zijn gerooid in oktober en twee maanden later al geplaatst. Bij de berekeningen ging de constructeur Bureau Harder uit van de diameter van het kernhout. Die moest minimaal 500 mm zijn; die van de geplaatste bomen varieert tussen de 500 en 800 mm.
De benodigde lengte was ca. zes meter, maar de stammen zijn een meter langer afgezaagd zodat de grijper van de kraan de schors niet zou beschadigen. Om die reden werden ze ook niet over de bosgrond versleept maar getild.
Om de dakdozen maatvast te kunnen plaatsen is er voor gekozen om één kant van de stammen vlak te zagen. Achteraf blijkt dit waarschijnlijk de redding van de schors te zijn. Deze krimpt nu zonder te barsten om de kern langs. De krimp van de kern zelf gaat langzamer.
Zichtbare constructie
Alle verbindingen in de houten kapconstructie zijn uitgevoerd in verzinkt staal. ‘Bij de knooppunten wilden we laten zien hoe het werkt. Alle elementen die krachten opnemen zoals de stalen windverbanden en trekstangen om de spatkrachten op te vangen moesten zichtbaar blijven. Niets mocht worden weg getimmerd’, verklaart Maarten Min.
‘Om hoogte te winnen zijn de trekstangen in de kapspanten opgelicht. De windverbanden lopen voor de wanden langs. Helaas blijkt dat laatste achteraf wat onhandig bij het ophangen van schilderijen.’
Gebakken dakelementen
Voor de dakbedekking van de wisselende dakvlakken lieten Maarten en Jetty Min zich inspireren door de vorm van de door architect Zumthor ontwikkelde Kolumba baksteen Die baksteen is 54 cm lang, 4 hoog en 10 breed. De leipan die Atelier Min2 vervolgens ontwikkelde - de Athene Noctua ofwel steenuil genoemd – werd met 17 cm een stuk breder en is uitgehold zodat er een rand ontstond die om de panlatten grijpt. Zowel de panlatten als die rand zijn afgeschuind voor een betere grip. Aanvullend is er nog een aluminium haak op geschroefd om alles te borgen.
Waterdichtheid
Dit systeem is niet 100% waterdicht. Daarom is er een waterdichte dampdoorlatende kunststof laag als onderbedekking aangebracht waarlangs het water onder de pannen door goed kan weglopen.
Het woonhuis van de Minnen vormt een pilotproject om dit nieuwe dakbedekkingsysteem verder te ontwikkelen. Atelier Min2 (een aparte onderneming naast architectenbureau Min2 bouw-kunst) werkt daarbij samen met de Deense stenenfabrikant Petersen Tegl.
Aangepaste bouworganisatie
Het huis is in eigen beheer gebouwd, waarbij Jetty Min optrad als ontwerper/aannemer. Op die manier was het gemakkelijker communiceren met onderaannemers. Naast het beter overdragen van de eigen - niet altijd even vanzelfsprekende - ideeën was het daardoor ook mogelijk meer te profiteren van specifieke kennis en ervaringen van de onderaannemers. Vanaf het begin is in een bouwteam samengewerkt met constructieadviesbureau Harder, terwijl Heko de spanten in 3D uittekende, zodat oplossingen werden gekozen die technisch klopten én recht deden aan de ontwerpprincipes.
- Shortlist voor 'lelijkste gebouw van Nederland'
- Uniforme eisen voor renovatie op komst
- Subsidie warmtepomp stokt
- Beatrix opent 'doos-in-doos' theater Amphion
- TransPort: koploper in duurzaamheidsrace
- Houten netkous in hal van automuseum
- Inschrijving Nederlandse Bouwprijs geopend
- Grootste groendak Amsterdam bijna klaar
- Bouw van nulenergiewoning van start
- Kartonnen kokers vormen ruimtevakwerk
- Markante architectuur voor Politieacademie
- Beatrix opent 'doos-in-doos' theater Amphion
- Houten netkous in hal van automuseum
- Uniforme eisen voor renovatie op komst
- Inschrijving Nederlandse Bouwprijs geopend
- Subsidie warmtepomp stokt
- TransPort: koploper in duurzaamheidsrace
- Shortlist voor 'lelijkste gebouw van Nederland'
- Stadion Feyenoord kan energieneutraal worden
- Low budget revitalisatie van industriegebouwen
- Sportpaleis Ahoy breidt uit onder nieuw dak
- Drijvend paviljoen met geodetische koepels
- Kartonnen kokers vormen ruimtevakwerk
- Rijksmonument gerenoveerd tot passiefhuis
- Aluminium gevel Casa400 geeft vertekend beeld
- Glas met spreuken op borstweringen
- Dubbele gevel van glazen vouwwanden
- Verbindingsbruggen als museumdepot
- Afgeronde hoeken maken gevel dynamisch
- Glasgevel in houten diagrid
Bekijk alle projecten op de kaart
Google Maps is geïntegreerd in de projecten op Bouwwereld.nl. Bekijk nu op de grote kaart projecten in heel Nederland: bouwplannen, in uitvoering, opgeleverd en beschreven.Ga naar de grote kaart »
Agenda
- za 21 aug Strik/Siza
- do 2 sep De smaakmakers van het landschap
- wo 8 sep Kansrijk herbestemmen monumentaal vastgoed
- wo 8 sep De veranderende bouwopgave
- di 14 sep Basiskennis aluminiumtechnologie

