Het woningcomplex Oostenburg is in 1874 gebouwd en bestaat uit sociale arbeiderswoningen van ca 30 m2 oppervlak. De woningblokken tellen vier bouwlagen, met daarboven een zolder met bergingen, en worden ontsloten met een gezamenlijk trappenhuis voor acht woningen.

Renovatie
Het complex, met de status van gemeentelijk monument, wordt op dit moment gerenoveerd, waarbij een groot aantal woningen horizontaal of verticaal worden samengevoegd. Het aantal woningen gaat daardoor terug van 234 naar 147. Meest opvallende element is echter dat de geprofileerde balken van de houten vloeren weer in het zicht zullen komen.

Het weer zichtbaar maken van de houten balken was een nadrukkelijke wens van de bewoners. Die hebben bij renovatie van huurcomplexen een behoorlijke inbreng omdat 70 % van de huurders moet instemmen met de plannen. Bewoners waren verknocht aan hun woningen en buurt, wat ook blijkt uit het hoge percentage dat na de renovatie terugkeert.

Eisen bouwbesluit
Ook met de balken in het zicht, moet de vloer wel gaan voldoen aan huidige eisen van constructie, geluidisolatie en brandwerendheid. Omdat het voor een groot deel gaat om woningscheidende vloeren, geldt een eis van 60 minuten brandwerendheid. Balken zonder bekleding voldoen daar niet aan. Met sprinklers wordt echter een gelijkwaardige oplossing bereikt.

De sprinklerinstallatie wordt uitsluitend aangemerkt als alternatief voor de bekleding van de balken. Er kon dus niet worden bezuinigd op de overige maatregelen van brandveiligheid. Opdrachtgever
de Alliantie had daar wel op gehoopt om zo de sprinklerinstallatie kostenneutraal aan te kunnen leggen, vertelt projectleider Rabie Khettabi, maar Bouw- en Woningtoezicht en brandweer van Amsterdam vonden de toepassing daarvoor te nieuw.

Zelfs de plafonds tussen de balken zijn nu alsnog brandwerend uitgevoerd. Die plafonds bestaan uit metal stud met niet alleen twee lagen gips van 12,5 mm – toch al nodig voor de geluidwering – maar ook een laag Promatect tegen de balken aan. Ook alle elektradozen in de plafonds zijn rondom ingepakt met Promatect. Resultaat van het totale plafondpakket is dat er slechts 60 mm van de 220 mm hoge balken in het zicht blijft.

Inbouw leidingen
De sprinklers hebben een centrale invoer per blok. Op de zolder is een horizontale verdeelleiding aangelegd. Per stramien zakt de leiding via de meterkasten naar elke woning. In de woning zelf is de sprinkler opgenomen in het vloerpakket. Omdat daar meer leidingen in moeten worden verwerkt en de sprinklerleiding nogal dik is, is er voor gekozen om hiervoor een sleuf te maken in de houten vloerdelen. Dit kan echter alleen in de lengterichting van de vloerdelen, haaks op de balken. Waar versleping in de andere richting nodig is, moet dit binnen het plafondpakket worden gerealiseerd of moeten leidingkokers worden uitgetimmerd.

Er is een sprinklertype gekozen waarbij de koppen zijn voorzien van een afdekplaatje (concealed sprinkler). Om de sprinklerkop heen wordt een rvs-mantelbuis aangebracht, zodat een volkomen glad geheel ontstaat. Dat is nodig om te voorkomen dat bewoners dingen gaan ophangen aan de sprinklerkoppen. De sprinklers zelf zijn voorzien van een glazen buisje dat breekt bij een temperatuur van 68 graden. Door het breken wordt dus alleen die ene sprinkler in werking gezet. Beperkt gewicht
Het in het zicht houden van de balken, betekent dat er constructief ook geen grote ingrepen mogelijk waren. Nieuwe ravelingen en afdichtingen van oude schoorstenen zijn gemaakt met eveneens geprofileerde balken, maar versterking van de balklaag was niet mogelijk. En dus moest het nieuwe vloerpakket beperkt blijven in gewicht. Niettemin moet het wel voldoen aan eisen van geluidisolatie.

Hiertoe is op de vloerdelen een folie aangebracht met daaroverheen 25mm PS-isolatie met een kunststof toplaag (normaliter gebruikt voor vloerverwarming). Op deze toplaag kunnen leidingen voor elektra, water en cv worden bevestigd. Daarna wordt een magnesietvloer aangelegd. Dit is een lichte vloer van een mortel bestaande uit magnesiet en organisch toeslagmateriaal (zaagsel).

Staalplaatbetonvloer
Ter plaatse van de natte cellen wordt in plaats van de magnesietvloer een staalplaatbetonvloer toegepast. Een magnesietvloer is niet geschikt voor natte ruimtes. Daarbij leende beton zich voor een passende afwerking met granito, zonder dat een grotere vloerdikte nodig was.

Deze opbouw met zwevende dekvloer zorgt voor voldoende isolatie van zowel lucht- als contactgeluid. Door het ontbreken van een vrijdragend plafond, zullen zware dreunen de balklaag nog wel laten trillen. Het nieuwe vloerpakket maakt wel dat het vloerpeil wordt verhoogd. Dat is geen probleem doordat de woningen volledig worden gestript, waarbij ook de deurkozijnen worden verwijderd.

Verzakkingen
De magnesietvloer wordt aangebracht in een dikte van 50 tot 80 mm dikte. Hiermee kan de vloer dus ook enigermate worden uitgevlakt. Dat is nodig omdat het complex begon te verzakken. In sommige woningen is inmiddels een verschil van 130mm opgetreden tussen voor- en achtergevel. Volgens de (huur)normen mag de scheefstand van de vloer niet meer zijn dan 1 cm per meter.

De verzakking heeft nog niet veel zichtbare constructieve schade opgeleverd, met uitzondering van de gevels van de uitbouwen aan de achterzijde. Die worden dan ook hersteld, en wel middels het Total Wall Concept , waarbij een versterking wordt aangebracht in de lintvoegen.

Herstel fundering
Om verdere verzakkingen te voorkomen, wordt de fundering volledig vernieuwd. Hiervoor worden stalen buispalen aangebracht langs de bouwmuren. Over deze palen wordt een nieuwe betonnen beganegrondvloer aangebracht, met inkassingen in de bouwmuren. Deze vloer wordt gestort op isolatie. De kruipruimte komt hiermee dus te vervallen. Op de begane grond kon de vloer dus direct op het juiste peil en volkomen waterpas worden aangebracht.

Energielabel B
Bij de gehele renovatie wil de Alliantie zo veel mogelijk voldoen aan de nieuwbouweisen. Dit uiteraard met uitzondering van de bestaande trappen en plafondhoogtes. Daarbij is ook gekozen voor opwaardering naar minimaal energielabel B.

Dit is gerealiseerd onder meer door alle gevels te isoleren. De gevels waren opgetrokken in steens metselwerk. De gevelsteen bleek zeer poreus, waardoor vochtdoorslag optrad. Daarom ook is hier niet zo maar een metal stud wand voorlangs gezet. Vocht zou dan kunnen condenseren op de profielen, die een koudebrug vormen. In plaats daarvan zijn aan de binnenzijde van de gevels gewolmaniseerde latten van 20mm bevestigd, met daaroverheen een waterwerende folie. Daarna volgt 70 mm glaswol en tot slot een geïsoleerde metal stud wand van 40 mm, met een dampremmende folie.

Deze waterwerende folie loopt door over de volle gebouwhoogte. Om dat mogelijk te maken zijn de strijkbalken langs de gevels verder naar binnen gelegd.

Isolatie bouwmuren
Ook de bouwmuren zijn geïsoleerd, maar dan vanwege geluid. Aan beide zijden van de bouwmuren is een metal stud wand met 40 mm isolatie aangebracht. Voor de kopgevels is een andere constructie gekozen. Hier zijn de koppen van de balklagen uit het gevelmetselwerk verwijderd en zijn de balken opgelegd op een dragende hsb-wand met een isolatiedikte van 100mm. Die oplossing is ook toegepast bij de uitbouwen aan de achtergevel.

De renovatie van elk blok wordt overigens vooraf gegaan door een bewerkelijke asbestsanering doordat in het verleden asbestplaten als brandwering zijn aangebracht tussen de houten balken.