Het Nationaal Glasmuseum is gevestigd in een statige villa aan de Lingedijk in Leerdam. De aankoop van een naastgelegen villa bood mogelijkheden tot vernieuwing.

Op advies van Bureau SLA architectuur en stedenbouw werd er niet voor gekozen om de ene villa te gebruiken als museum en de andere als kantoorvilla, maar om de beide villa’s met elkaar te verbinden tot één museum. Daarvoor werden vier loopbruggen van 17 tot 19 meter lengte toegevoegd.

De loopbruggen zijn als een zo abstract mogelijk volume uitgevoerd om het beeld van de monumentale villa’s te behouden. ‘Door alle verdiepingen te verbinden was er ook maar één lift nodig’, vertelt architect Mathijs Cremers.

De loopbruggen zijn uitgevoerd als vrijdragende staalconstructies. De stalen vakwerken zijn zo veel mogelijk geprefabriceerd op een werf nabij de A2 en vervolgens met steeds een week ertussen aangevoerd en gemonteerd. Om het inhijsen gemakkelijker te maken, was het vakwerk uitgevoerd als bij spoorbruggen: zonder de uiterste hoekpunten aan de bovenzijde.

Stalen juk
De vier bruggen lopen niet parallel aan elkaar, maar steken schuin over. Voor de aansluiting is zo veel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande gevelopeningen. Dat lukte niet altijd omdat ook het totaalbeeld moest kloppen. De bruggen zijn zonder meer van villa naar villa geplaatst: Het verschil in vloerpeil is opgelost door de bruggen iets te laten hellen.

Voor de oplegging van de bruggen is aan de binnenzijde van beide villa’s langs de gevel een stalen juk gebouwd, dat doorloopt tot en met de derde bouwlaag en naar boven toe versmalt. Deze stalen jukken zijn in het zicht gelaten en niet brandwerend bekleed. Mochten deze bij brand bezwijken, dan fungeren de oude metselwerkgevels als tweede draagweg. Voor de bruggen is namelijk een stalen portaalconstructie aangebracht in het metselwerk, die 90 minuten brandwerend bekleed is.

Brandwerende deuren
De bruggen zijn aan de ene zijde gefixeerd en aan de andere zijde schuivend opgelegd. De toegangen tot de bruggen liggen niet gelijk met de gevel, maar zijn naar binnen geschoven, waardoor een mooiere overgang wordt verkregen. In deze overgang moet ook de beweging van de brug worden opgevangen middels een dilatatie in de vloer.

Bureau SLA heeft voor de bruggen een gevelbekleding van polycarbonaat gekozen en bewust geen glas. ‘Juist omdat het een glasmuseum is, wilden we dat niet doen’, vertelt Mathijs Cremers. Daarbij is polycarbonaat een economisch en industrieel product met een laag eigen gewicht, wat ook weer gunstig is voor de constructie.

Het polycarbonaat is vlamdovend, maar voldoet niet aan hoge eisen van brandveiligheid. De bruggen zijn echter aan weerszijden voorzien van deuren met een brandwerendheid van 30 minuten, die voorzien zijn van kleefmagneten. Daardoor vormen ze in geval van brand veilige vluchtwegen van de ene naar de andere villa.

Dubbel
De bruggen hebben een dubbele gevel gekregen. Aan de buitenzijde is dit helder polycarbonaat en aan de binnenzijde melkwit polycarbonaat. De staalconstructie van de bruggen bevindt zich in de geventileerde spouw tussen deze gevels.

Deze opbouw voorkomt opwarming. De extra gevelbekleding met strekmetaal van gepoedercoat aluminium draagt daar ook aan bij middels zonwering. Maar de bekleding is ook van belang voor het architectonische beeld. Om een zo abstract mogelijk geheel te krijgen loopt de strekmetalen bekleding rondom door, over het dak en onder de vloer langs.

Kalzip
In eerste instantie was het de bedoeling dat ook de buitenste laag polycarbonaat rondom door zou lopen, maar dat bleek niet haalbaar vanwege onder meer waterdichtheid. Dak en vloer zijn daarom nu bekleed met kalzip

Dat bleek op zichzelf al relatief goedkoop, maar de winst zat met name in de bevestiging van het strekmetaal. Op de felsnaden van kalzip is een standaard klem te bevestigen waarop verder gebouwd kan worden. Daardoor hoeven dus geen waterkerende lagen te worden doorbroken. Bijkomend voordeel is dat deze klemmen schuivend kunnen worden uitgevoerd, waardoor het ook uitvoeringstechnisch haalbaar is om strekmetaal aan te brengen op de plekken waar de bruggen elkaar kruisen.

Het kalzip-dak is op afschot gelegd. Langs de lage zijde is over de volle lengte een overstort gemaakt, die het hemelwater afvoert tot buiten het strekmetaal. Vervolgens loopt het over strekmetaal naar beneden. ‘Daarmee voorkomen we dat blad en vuil in de spouw tussen strekmetaal en polycarbonaat terecht komt.’

Schuifpui
Aan de binnenzijde bestaat het plafond wel uit polycarbonaat. Daarboven is een lichtlijn van TL opgenomen. In de vloeren is langs één gevel een doorgaande lijn van convectorputten opgenomen. Mocht het onverhoopt toch te warm worden in de bruggen, dan wordt de lucht afgezogen via mechanische afzuiging in de villa’s.

Daarnaast is er nog de mogelijkheid om in de gevel van de loopbrug een schuifpui te openen. Elke loopbrug heeft één schuifpui. De strekmetalen gevelbekleding – en de vakwerkconstructie - loopt daar voorlangs gewoon door. De positie van de schuifpuien is wisselend.

Depot
De loopbruggen zijn niet alleen verbindingen tussen de villa’s, maar doen ook dienst als ‘transparant’ depot, waardoor de gehele collectie van het museum ten allen tijde zichtbaar is. Daartoe worden ze ingericht met vitrines van Piet Hein Eek linken. Deze vitrines beslaan steeds één hele wand. Dat is dus de wand waarin geen schuifpui is opgenomen. Met de situering van verlichting en convectorputten is hier ook al rekening mee gehouden.

De villa’s zelf worden opgeknapt, maar bijvoorbeeld niet nageïsoleerd. Ook blijft op veel plaatsen het oude houtwerk ongeschilderd in het zicht. Wel moesten onder meer een aantal houten vloeren worden versterkt met staalprofielen om aan de eisen van het Bouwbesluit voor musea te voldoen.

‘Het budget was heel beperkt. Of we hadden de villa’s helemaal aangepakt en geïsoleerd en dergelijke en hadden de bruggen weg gelaten, of we stopten bijna alle geld in de verbindingen. We hebben voor dat laatste gekozen.’