Ga naar hoofdinhoud

Scheve schaliën

Diesel hoofdkantoor, schaliën, western red cedar

In Amsterdam aan de Danzigerkade, staat sinds 2014 het hoofdkantoor van spijkerbroekenfabrikant Diesel, ontworpen door Dedato Architecten aan diezelfde kade. De gevel is bekleed met western red cedar schaliën. Ze trekken krom, scheuren en verkleuren.

Voordat ik inga op de gevel van het Dieselkantoor, eerst iets over een eerdere ervaring met houten schaliën in een gevel. Zo’n twaalf jaar geleden bekeek ik De Zilvervloot in Wielwijk, een somber buitendeel van Dordrecht. Het was en is nog steeds een ogenschijnlijk samengeraapt zootje van negen woongebouwen en een winkelcentrum, ontworpen door anarchist Lucien Kroll. Indeling en bekleding van de gevels zijn nergens hetzelfde. Een flink deel betreft de toepassing van houten schaliën. Dat moest dus ergens fout gaan, dacht ik. Maar in al die jaren is er met geen van die afwerkingen iets verkeerd gegaan. En ik ga er regelmatig kijken. Het is een voltreffer: een voorbeeld van een gecompliceerd gebouw dat nu eens wel goed is gedetailleerd.

Het kan wel

Ondanks de bijna absurde variatie in materialen, details en vormen straalt de woonkolos duidelijk samenhang uit. En hoe ik ook gezocht heb, er is vrijwel geen foutje te ontdekken. Er zijn onder meer twee soorten donkere baksteen gebruikt en schaliën en rabatdelen van onbehandeld hout. Geen western red cedar met zijn problemen, maar louro gamela. En de schaliën zijn niet gezaagd, zoals zo vaak tegenwoordig, maar gekloofd en gaan dus veel langer mee, keurig voorgeboord bevestigd met rvs-schroeven met bolle kop. Zo ontstaat er geen scheurvorming in het prachtige hout. Dat kan nog steeds zo.

Houten uitstraling

Het Dieselgebouw staat in de Minervahaven naast het eigen kantoor van Dedato en het Amsterdam Theater, allemaal ontworpen door dezelfde architecten. Met zijn zeer ‘houten’ uitstraling wijkt het aanzienlijk af van het schoonbeton van die andere gebouwen. Er is veel hout toegepast, zowel in de constructie als in de gevel, maar we hebben het hier dan ook over de voormalige Amsterdamse Houthavens. Het opvallende zaagtand-dak is een ingenieuze houtconstructie waardoor het noorderlicht mooi kan binnenvallen. Die constructie bestaat uit Kerto-Ripa dakelementen van Metsä Wood. De dichte gevels zijn samengesteld met een houtskeletbouw buitenblad, afgewerkt met wrc-schaliën. Die trekken na vier jaar al behoorlijk krom.

Benamingen en gebruik

Er zijn nogal wat benamingen in omloop voor wat ik zelf nog steeds het liefst schaliën noem, want dat is zo’n mooie Oudhollandse naam. Tegenwoordig gebruikt men vaak de Amerikaanse naam shingles, terwijl de Amerikanen ‘shingles’ alleen maar voor bitumen shingles gebruiken. Houten shingles noemen ze shakes. Verder wordt wel gesproken over dakspanen, schindels en houten dakleien. Dit zijn typisch benamingen voor de daktoepassingen, terwijl schaliën zowel voor daken als gevels geschikt zijn. Eigenlijk is de toepassing op gevels technisch de beste. Hierbij is immers de kans op inwatering het kleinst. Zelfs dat is bij het Dieselgebouw niet goed gelukt.

Duurzaamheid schaliën

De duurzaamheid van schaliën is van meerdere factoren afhankelijk. Het nog steeds populaire western red cedar is in het Nederlandse klimaat niet de meest geschikte keuze. Hierbij speelt de detaillering een rol, zoals de afdekking aan de bovenzijde om inwatering te voorkomen. De foto’s tonen duidelijk wat er fout kan gaan. Minstens even belangrijk is de ventilatie. Hoe dat geregeld is in de hsb-details heb ik niet kunnen achterhalen, maar ik vrees dat die onvoldoende is. Western red cedar is erg gevoelig voor vochtverschillen: als de achterkant nog vochtig is en de voorzijde droog, trekken ze al gauw krom.

Vocht en nog eens vocht

De foto’s laten ook zien dat men op enig moment getracht heeft met een overmaat van nagels het kromtrekken te beteugelen. Dit maakt de verschijnselen eigenlijk alleen maar erger, want dan ontstaat er ook nog eens scheurvorming. Juist de uiteinden van de schaliën moeten vrijelijk kunnen bewegen. Dan is er ook nog de verkleuring. Ook die wordt veroorzaakt door vochtverschillen, ondanks het ‘gebruik van een speciale nano-techniek, waardoor de vochtopname is gereduceerd’, waarover de site van Dedato rept.

In de loop van de jaren zal het er allemaal niet beter op worden.

Analyse: prof. ir. Nico Hendriks
Fotografie: Lock Images

Bronnen
Crone, J.: ‘Amorfe architectuur als impuls voor revitalisatie – Woningen en winkels in De Zilvervloot te Dordrecht’, Bouwwereld 11, juni 2005.
Het Parool: “Spijkerbroeken in Houthavens”, 11 november 2013.
Hooft, R.: “Diesel headquarters”, Het Parool, 28 maart 2014.
http://www.dedato.com/project/een-huid-van-hout-voor-hq-diesel/
http://dehoutprijs.nl/content/diesel-hq-headquarter, aanmelding voor de Houtprijs 2014, categorie Utiliteitsbouw.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van het laatste nieuws uit de bouwtechniek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.