Ga naar hoofdinhoud

De bouwwereld moet om

Duurzaamheid. Er wordt veel over gepraat en geschreven, maar er gebeurt nog relatief weinig. Jos Cox, CEO van Xella en voorzitter van de EAACA (de vereniging van Europese cellenbetonproducenten), roept op tot vergaande samenwerking om de bedreigingen het hoofd te bieden. De kredietcrisis zal geen roet in het eten gooien, aldus Cox. ‘Ik voorzie dat onze huidige manier van bouwen heel drastisch gaat veranderen op de korte termijn.’ Een interview over ‘oplossingsdenken’, monolithisch bouwen en megatrends als betaalbare behuizing en energiebesparing.

Is de samenleving zich werkelijk bewust van de urgentie van duurzaamheid? Of is het slechts een modewoord?
‘Enerzijds is er bij de mensen, dankzij de stijgende energieprijzen, een proces van bewustwording op gang gekomen in hun portemonnee. Ook de concrete, mondiale afspraken inzake het terugdringen van de CO2 uitstoot, waaronder het inperken van persoonlijk energiegebruik zijn inmiddels wel bekend. Anderzijds groeit het besef dat onze grondstoffen en energie niet oneindig beschikbaar zijn en er uiteindelijk schaarste zal optreden. Dat bewustwordingsproces moet echter wel versneld worden, want naar mijn mening is het de hoogste tijd om concreet actie te nemen. Het is 5 over twaalf en de bouwwereld moet ook om. Nog nooit is er een probleem geweest dat zo urgent is als dit. Als we de klimaatproblematiek en de steeds groter wordende druk op grondstoffen en energiebronnen onder controle willen krijgen, dan is het echt noodzakelijk om nú gezamenlijk in actie te komen. Anders overleven we het niet.’

Wat moet ik me voorstellen bij gezamenlijke actie?
‘Met gezamenlijk doel ik op actie door en in alle Europese landen. Zo zet de EAACA (European Autoclaved Aerated Concrete Association; branchevereniging met leden in zeventien landen ) zich bijvoorbeeld al jaren sterk in om te komen tot uitwisseling en vermeerdering van kennis en ervaring met betrekking tot energiezuinig bouwen. Niet alleen het bouwen pleegt namelijk een aanslag op het aanbod van bouwmaterialen (en dus grondstoffen) maar ook een eenmaal opgeleverd bouwwerk verbruikt energie en blijft dat gedurende de hele levensduur door doen. Het is dus zaak om zo efficiënt mogelijk te bouwen aan bouwwerken die zo min mogelijk energie vragen. Tegelijkertijd zien we dat regelgeving steeds vaker op internationaal niveau wordt opgelegd. Het komt er op aan dat bouwconcepten in de toekomst zijn gebaseerd op Europese regels, die bruikbaar zijn over de landsgrenzen heen. Dit vereist een ruime blik en een brede, Europese aanpak. Iets waarvoor EAACA zich sterk maakt.’

De bouwwereld en politiek moeten dus dichter bij elkaar komen?
‘In mijn beleving zijn samenwerking, en informatie- en kennisuitwisseling tussen de bouwwereld en de Europese politieke organen van cruciaal belang om praktische oplossingen voor energiezuinig bouwen te realiseren. Immers, toekomstige regelgeving die de bouwwereld betreft, zoals bijvoorbeeld energieprestatie, afval- en grondstoffenbeheer, is afkomstig van Europese overheden. Praktische oplossingen om aan die regels te voldoen, zullen uit de internationale bouwwereld afkomstig moeten zijn. Als gevolg bestaat er een wederzijdse behoefte aan overleg tussen de politiek en de internationale bouwwereld.’

Loopt de Europese regelgeving op het gebied van duurzaamheid in de bouw in lijn met de urgentie van het klimaatprobleem?
‘De Europese Commissie heeft een laag-energiestrategie geformuleerd om op die manier de klimaatverandering beheersbaar te maken en de Europese afhankelijkheid van klassieke energiebronnen te verminderen. Dit houdt in dat in 2020 de CO2-uitstoot met 20% dient te zijn gedaald en het gebruik van duurzame energiebronnen met 20% te zijn toegenomen. Gezien de noodzaak om het probleem aan te pakken, is dit een goede stap in de juiste richting. De laag-energiestrategie is een harde eis, waaraan EAACA een bijdrage wil leveren door concepten voor energiezuinige woningbouw voor te stellen. De Europese cellenbetonproducenten gaan er vanuit dat deze concepten in heel Europa toepasbaar moeten zijn.’

PassiefhuisPassiefhuis

Kunnen je wel bouwconcepten maken die uniform voor Europa gelden? Er bestaan immers flinke verschillen tussen de landen.
‘De concepten voor energiezuinige woningbouw moeten weliswaar in heel Europa toepasbaar zijn, maar het belangrijkste is het samenbrengen van ervaringen vanuit het hele continent. Zo zijn sommige concepten, zoals bijvoorbeeld Stichting Passiefhuis in Nederland, waarbij Xella betrokken is geweest om energiezuinig te bouwen, vanwege de specifieke bouwmethodes, niet geschikt als breed toepasbaar concept. Daarnaast zijn de weersomstandigheden in bijvoorbeeld Scandinavië volledig anders dan die aan de Adriatische kust. De energiezuinigheid van een gebouw hangt af van een complex pakket aan maatregelen dat per land of zelfs per regio verschilt.
We kunnen beter werken aan een prestatie-eis voor energieverbruik en een drempel voor CO2-emissie. Zulke eisen creëren voor ontwerpers meer ruimte in de keuze van bouwmaterialen, verwarmings-, en koelingssystemen, esthetiek en bouwwijzen. Het is belangrijk om deze groep en de industrie te laten komen met oplossingen om in hun specifiek sociaal-economische context aan de eisen te voldoen. Alleen op die manier ontstaat een stimulans om te innoveren en kunnen we vanuit oplossingen en materialen van vandaag, toegroeien naar oplossingen voor de toekomst. Ik voorzie dat onder deze invloed, onze huidige manier van bouwen op korte termijn drastisch verandert, mogelijk al binnen vijf jaar. Met name nu de complexiteit van bouwwerken toeneemt, betekent dit een uitdaging voor de producenten om producten en systemen te ontwikkelen die deze verandering ondersteunen en er zelfs op vooruit lopen.’

Waar staat Xella?
‘Xella is zich al geruime tijd bewust van de noodzaak tot verandering in de bouwwereld. In het verleden hebben wij weliswaar in belangrijke mate bijgedragen aan de sterke ontwikkeling van dubbelschalig bouwen in het noorden van Europa. Tegelijkertijd zijn wij doorgegaan met het ontwikkelen van andere materialen naast de traditionele bouwmaterialen uit kalkzandsteen en de producten van Ytong zoals cellenbeton. Zo is onlangs Multipor geïntroduceerd, een vergelijkbaar product als cellenbeton maar gebaseerd op nog meer afgesloten cellen met stilstaande lucht. Resultaat: een sterk isolerend, licht, milieuvriendelijk en praktisch alternatief voor isolatiematerialen die vezels bevatten of van kunststof zijn omdat het veel sterker is.
Multipor is ontwikkeld voor een aantal specifieke nichemarkten en hier is tien jaar onderzoek aan voorafgegaan. Dit gecombineerd met de inspanningen op Europees niveau maken dat Xella innovatief bezig is.’

En hoe zit het met de kosten in een tijd van kredietcrisis?
‘Aangezien de kredietcrisis een enorme impact heeft op de financiering van bouwprojecten, zie ik als eerste trend betaalbaar bouwen opkomen. De tweede megatrend is natuurlijk energiebesparing en de daaraan gekoppelde wetgeving en (milieu)eisen. Twee drijfveren die de veranderingen in de bouwwereld aanzienlijk zullen versnellen.’

Hoe spelen producenten van bouwproducten hierop in?
‘Als ik voor Xella spreek, dan zijn wij al geruime tijd intensief bezig om als milieubewuste producent bouwmaterialen te produceren die duurzame, slimme, betaalbare en kostenbesparende oplossingen bieden. Zo is monolithische bouw sneller en goedkoper dan de traditionele bouwmethoden zoals spouwbouw. Bouwen volgens het monolithische principe betekent besparingen tot wel 30%. Niet alleen op materiaalkosten maar ook de arbeidskosten kunnen omlaag doordat er sneller gebouwd kan worden.
Alhoewel de klassieke vorm van bouwen in sommige constructies niet helemaal is uit te sluiten – denk bijvoorbeeld aan de renovatiesfeer – zie ik grote mogelijkheden voor enkelwandig bouwen. Ik denk en verwacht dat de vraag naar monolithisch bouwen flink zal stijgen als de eisen ten aanzien van de isolatiewaarde van woningen aangescherpt worden. Dit zal gebeuren, daarvan ben ik overtuigd, omdat naast kostenbesparingen, energiebesparing één van de belangrijkste maatregelen is om de CO2-uitstoot te reduceren. De bouwwereld zal daarin mee moeten.’

Wat is de Xella’s rol in energiezuinig bouwen?
‘Het draait bij energiezuinig bouwen niet alleen om het gebruik van betere materialen maar vooral om het totaalplaatje. Factoren zoals constructie, de ligging, de combinatie van toegepaste bouwmaterialen spelen een grote rol. Zo is de invulling van een bouwproject afhankelijk van diverse disciplines. Denk bijvoorbeeld aan architecten en de overheid die de ruimte indelen.
Onze doelen moeten concreet zijn: het terugdringen van de CO2-emissie door van gebouwen een bepaalde energieprestatie te eisen. Daarbij gaat het in onze discipline om energie- en grondstofverbruik, recycling en het terugbrengen van kosten. Volgens mij is het terugdringen van kosten het belangrijkste: zolang het niet betaalbaar is, wordt er niet duurzaam gebouwd.
Daarnaast is het van belang om in elke situatie de juiste toepassing te selecteren. Of het nu gaat om dubbelschalige of monolithische constructies, wij zien het als onze taak in staat te zijn om hiervoor optimale materiaalcombinaties te leveren. ‘Oplossingsdenken’ noemen we dat en dit gaat een stuk verder dan alleen het produceren en in de markt zetten van materialen. Dat is onze rol en daar maken we ons sterk voor, niet alleen in Nederland maar ook in Europees verband.’

Denkt u dat de op comfort en traditie gerichte mens nog kan veranderen?
‘De geschiedenis leert dat de mens zich in de loop der tijd continue heeft moeten aanpassen vanwege veranderende omstandigheden. Vandaag de dag zijn de grenzen aan de groei duidelijk zichtbaar en bereiken we een ecologische grens. Het is mijn overtuiging dat we als mens ook deze horde weer kunnen nemen ook al is de manier waarop nu wellicht nog niet helemaal helder. Dit wordt mede veroorzaakt door de gevolgen die de kredietcrisis op meerdere niveaus van de samenleving teweeg brengt. Het einde hiervan is nog niet in zicht maar tegelijkertijd dwingt het ons ook tot creatiever en nog harder nadenken over oplossingen op korte- en lange termijn met betrekking tot klimaatverandering, energiebewustzijn en duurzaamheid.
Op het gebied van de bouw, ben ik ervan overtuigd dat we dit kunnen bereiken door inspanningen en intense samenwerking van de betrokken partijen – overheid, politiek, industrie, bouwwereld en de mens zelf – over de grenzen heen. Maar het is wel de hoogste tijd om in actie te komen.’

Bas Goedvolk

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van het laatste nieuws uit de bouwtechniek.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.