Ga naar hoofdinhoud

Gegoten brons siert Trippenhuis

brons

Met de gegoten bronzen gevelbekleding van pand nummer 27 van het Trippenhuiscomplex heeft architectenbureau Office Winhov de gevels van de ontvangstruimten een karakter gegeven dat aansluit bij het bestaande gebouw. Het ontwerp voor de nieuwe ontvangstruimten is op alle schaalniveaus een subtiele verwijzing naar het verleden. Het vinden van de juiste gietmethode vroeg het nodige experimenteerwerk, maar klokgieter Koninklijke Eijsbouts vond een goede oplossing.

Het Trippenhuiscomplex is al sinds 1812 de thuishaven van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW). Architectenbureau Office Winhov heeft samen met Hoek restauratie de aanbesteding gewonnen voor de transformatie van het Trippenhuiscomplex. Een belangrijk onderdeel van de opgave was om het complex een meer open karakter te geven. Om dat te bereiken was al snel duidelijk dat de bestaande splitlevelvloer van pand nummer 27 moest worden vervangen door één vloer, die van de straatgevel tot aan het auditorium loopt.

Referentie naar de geschiedenis

De nieuwe gevel bestaat uit grote stalen kozijnen en bronzen panelen. “Voor de gevel wilden we van begin af aan een materiaal gebruiken dat refereert aan de geschiedenis van het Trippenhuis zelf”, legt architect Uri Gilad van Office Winhov uit. Het Trippenhuis heeft een centrale plek in het complex en is vernoemd naar de gebroeders Trip, die het monumentale pand lieten bouwen tussen 1660 en 1662. Zij handelden in wapens en munitie en werkten in die hoedanigheid veel met materialen als gietijzer en brons. “Het proces van zelf maken en gieten van metaal past goed bij dit gebouw”, zegt Gilad. “Vandaar dat de keuze viel op gegoten bronzen gevelbeplating.”

Lees ook:

Relatie tussen de verschillende materialen

Bijkomende uitdaging was het integreren van de nieuwe gevel in een bestaand gevelbeeld. “De zachte gevelsteen van het Trippenhuis zelf is vervuild. Die gevel mag je niet zomaar schoonmaken, want dat kan tot ergere schade leiden. Maar die vervuiling geeft de gevel ook veel karakter”, vervolgt Gilad. “We wilden een relatie tussen de verschillende materialen van de gevels creëren door ook een materiaal te gebruiken met een eigen karakter en verouderingsproces. Brons heeft die eigenschappen. In de tuin hebben we voor de nieuwe verbinding tussen het ontvangstgebied en het auditorium dezelfde beeldtaal gebruikt en ook brons toegepast.”

Gegoten brons

Office Winhov had in samenwerking met office haratori in Zwitserland al een bronzen gevel voor de juwelier Bucherer gerealiseerd, maar het gieten en verwerken van de bronzen bekleding was in de Nederlandse situatie voor alle betrokken partijen een nieuwe ervaring. Voor het bronsgieten schakelde de aannemer de klokgieter Koninklijke Eijsbouts in. De panelen moesten het liefst zo groot mogelijk worden uitgevoerd, maar mochten niet te zwaar en te dik worden. Het vinden van de juiste gietmethode daarvoor vereiste het nodige experimenteerwerk. De gietmal werd in eerste instantie onder een hoek gelegd en vervolgens van onder naar boven volgegoten met brons. “Zo doen we het met klokken ook altijd”, zegt Henk van Blooijs van Koninklijke Eijsbouts. “Dat bleek alleen met deze platen niet goed te werken. Vanwege het grote oppervlak en de geringe dikte van de platen van 8 mm stolde het brons te snel. Hierdoor werden de platen in het midden te dun. De kunst is om het optimale stromingspatroon te vinden. Stroomt het brons te snel, dan kunnen de randen van de wervelstromen zorgen voor een gedeeltelijke vroegtijdige stolling. Stroomt het te langzaam, dan stolt het eveneens vroegtijdig waardoor het niet goed verder kan stromen.”

Kostbare zaak

Het experimenteren met brons was een kostbare zaak. “Niet zozeer vanwege het brons, dat konden we weer omsmelten en opnieuw gebruiken, maar voor de gietmallen is dat een ander verhaal”, vertelt Charles Hueber, bouwtechnisch ontwerper bij Office Winhov. “Die moeten voor elk paneel opnieuw gemaakt worden.” Dat komt omdat de mallen worden gemaakt van furaanzand. Dat is fijn zand, gemengd met chemicaliën die ervoor zorgen dat het zand uithardt. Het brons wordt met ruim 1100 graden Celsius in de mal gegoten en kan, eenmaal afgekoeld, alleen verwijderd worden door de mal in stukken te breken. Het vervangen van de mal is dan ook het duurste onderdeel van het gietproces. Uiteindelijk vond Koninklijke Eijsbouts de juiste methode. Opvallend genoeg was die methode precies het omgekeerde van hoe ze begonnen met gieten: niet van onder naar boven, maar van boven naar beneden.

Handmatig patineren

De bronzen platen hebben door het gietproces nog steeds de nodige imperfecties, maar dat is volgens Gilad juist de bedoeling. Zo kreeg elk paneel een uniek karakter. Dat karakter werd versterkt door het handmatige patineringsproces van het brons. Eenmaal gericht en op maat gesneden, werden de panelen met de kwast voorzien van een laag zwavellever. Deze laag is daarna met de spons geboend om zo een wolkachtig effect te creëren. De platen zijn vervolgens handmatig afgespoeld met water en met een brander verhit om ze goed te laten drogen en op kleur te brengen. Ter bescherming is de plaat ook nog in de was gezet. “Elke stap beïnvloedt de nuance en kleurschakering van de platen, dus iedere keer ontstaat weer een ander eindresultaat”, zegt Hueber. “Met de bronsgieter zijn alle stappen in het productieproces afgestemd om het beeld dat ons voor ogen stond te realiseren.”

Naadloze aansluiting

Volgens Gilad sluiten de gevelpanelen door de imperfecties, de nuanceverschillen en het verouderingsproces van het materiaal naadloos aan op het karakter van de vervuilde gevel van het Trippenhuis. Bang dat het brons uit de toon gaat vallen als de gevel van het monument alsnog gereinigd gaat worden, is hij niet. “Men is voorzichtig geworden met het reinigen van dit soort gevels. Maar gebeurt het toch, dan kunnen we het brons gewoon weer behandelen en lichter maken.”

Bevestiging panelen

“Nu het project klaar is, ziet het er heel eenvoudig en logisch uit, maar om dit te bereiken waren grote ingrepen in de bestaande constructie noodzakelijk. Ook is er veel gesproken met de aannemer om de maatvoering goed te krijgen”, vertelt Charles Hueber. Om de bestaande splitlevelvloer te verwijderen en de grote gevelopeningen mogelijk te maken, zijn de bestaande gevelkolommen versterkt met een stalen koker van gelaste stalen platen.

De bevestiging van de bronzen platen was een uitdaging op zich. Er bestaan geen standaard systemen voor de bevestiging van bronzen platen. De aannemer heeft gekozen voor een ophangsysteem dat voor keramische geveldelen wordt gebruikt. Vanwege het gewicht en de grootte van de panelen bleek het ophangen toch lastig. Hueber: “Er moest in het werk wel het een en ander handmatig aan het ophangsysteem bijgeslepen worden om de panelen erop te krijgen, maar het is de aannemer uiteindelijk heel goed gelukt.”

Projectgegevens
Adres: Kloveniersburgwal 27, 29, 31, Amsterdam
Opdrachtgever en eigenaar: Rijksvastgoedbedrijf
Gebruiker: Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
Architect: Office Winhov, Amsterdam
Restauratie: HOEK Architectuur & Restauratie
Bronsgieter: Koninklijke Eijsbouts Klokkengieterij en Fabriek van Torenuurwerken B.V., Asten
Constructeur: Bouwadviesbureau Strackee, Amsterdam
Aannemer: Schakel en Schrale, Amsterdam

Foto’s: Max Hart Nibbrig
Tekenwerk: Henk Heusinkveld

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van het laatste nieuws uit de bouwtechniek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.