Ga naar hoofdinhoud

Geluidsisolatie bestand tegen aardbevingen

Prins Claus Conservatorium in Groningen, geluidsisolatie

De nieuwbouw en uitbreiding van het Prins Claus Conservatorium in Groningen voldoet aan hoge eisen van geluidsisolatie, maar is ook aardbevingsbestendig. Dat vereiste een groot aantal verschillende opbouwen van wand- en vloerconstructies.

Al in 2013 won BDG Architecten uit Zwolle de aanbesteding voor het ontwerp van de uitbreiding van het Prins Claus Conservatorium in Groningen. De aardbevingsproblematiek gooide echter roet in het eten. Omdat de opdrachtgever wilde bouwen volgens de nieuwe richtlijnen voor aardbevingsbestendig bouwen, moest het ontwerp fors worden aangepast. “In het oorspronkelijke ontwerp hadden we bestaand en nieuwbouw in elkaar gevlochten, maar dat was constructief niet aardbevingsbestendig te krijgen. Ook was er nu veel meer ruimte nodig vanwege de aardbevingsbestendige geluidwerende constructies”, vertelt architect Gert Jan Samsom. Reden waarom uiteindelijk het hele ontwerp over moest, maar wel met behoud van de uitgangspunten en sfeer.

Oud en nieuw gescheiden

Het conservatorium wist extra ruimte te creëren door twee aangrenzende panden (kroegen) op te kopen. Bestaande bouw en nieuwbouw ontmoeten elkaar nu vooral met een centrale vide, die groter is geworden en veel meer de functie van ontmoetingsruimte heeft gekregen. Constructief waren oud- en nieuwbouw zo vrij gemakkelijk van elkaar te scheiden. Tussen het bestaande en nieuwe deel is een ruime dilatatie gemaakt om de twee gebouwdelen los van elkaar te kunnen laten bewegen. Daar waar de overgangen tussen bestaand en nieuw zijn gemaakt, zoals bij trappen, zijn glijdende opleggingen gemaakt.

Kolommen en liggers

Voor de constructie van de nieuwbouw adviseerde ABT Wassenaar om te kiezen voor een opbouw met betonnen kolommen en liggers en betonnen vloeren en stabiliteitsverbanden daartussen. In zo’n constructie is meer beweging mogelijk dan in een constructie met massieve betonnen wanden.

Metalstud voor geluidsisolatie

Voor geluidsisolatie is een dergelijke open constructie ongunstig. Dit moest nu worden opgelost met lichte scheidingswanden van metalstud. Vanwege hoge eisen moesten op een aantal plaatsen toch betonnen wandschijven tussen de kolommen worden geplaatst, al dan niet aan een of beide zijden met een metalstudwand er voor langs. “Dat betonnen blad is dan rondom 25 mm vrijgehouden van de constructie. De naad is afgekit op rugvulling en minerale wol volgens voorgeschreven eisen om te voldoen aan de geluidwering. Dat betekende wel dat je op sommige plaatsen wandconstructies hebt tot 800 mm dik. Daar heb je dus wel ruimte voor nodig.”

Functionele indeling

Om een en ander mogelijk te maken begon BDG Architecten met het logisch rangschikken van ruimtes, rekening houdend met functie, geluidbelasting, vereiste geluidsisolatie en verdiepingshoogtes. “Voor bijvoorbeeld een klassieke zaal is een bepaalde verhouding van lengte, breedte en hoogte ideaal. Daar kun je wel iets mee schuiven, maar niet veel. Een jazz-zaal heeft weer andere verhoudingen nodig. En in beide zalen moet de nagalm ook anders zijn.”

Vervolgens is voor elke wand de exacte opbouw bepaald, met als basis een dubbele metalstudwand met een spouw ertussen. Daar kan op worden gevarieerd met onder meer een enkele of een dubbele gipsbeplating of andere vullingen en breedtes en eventueel dus een betonnen wandelement in de spouw.

Zwevende dekvloer en cdm-blokken

Ook de vloeren zijn op die manier bekeken, waarbij als basis een zwevende dekvloer op minerale wol is genomen. “Maar voor een grote zaal als de jazz-zaal en de klassieke zaal is dat niet voldoende. Die hebben een veel zwaardere vloerconstructie tot wel 150 mm beton en dat leg je niet meer op minerale wol. In plaats daarvan zijn cdm-blokken toegepast.”

Doos in doos

De jazz-zaal en de klassieke zaal en de geluidsstudio zijn opgebouwd als doos-in-doosconstructies, waarbij de binnendoos volledig gescheiden is gebleven van de buitendoos. Daarvoor zijn op de zwevende vloerconstructie van de grote zalen wanden van metalstud geplaatst, met daarin verwerkt een portaalconstructie van gewalste staalprofielen. Aan deze portalen is het eigen plafond bevestigd.

Kolom in een kolom

De zaal blijft op die manier overal volledig los van de betonconstructie. Niettemin staat er in de jazz-zaal nog wel een dragende kolom voor de bovenliggende vloer. Er is verschillende keren gekeken of deze kolom niet achterwege kon blijven, vertelt eigenaar-architect Wilco Scheffer van BDG Architecten. Maar constructief was dat niet mogelijk vanwege de vloeroverspanningen en de beschikbare hoogtes. De kolom is zo gesitueerd dat die het minst in de weg staat. Maar de kolom moest zowel een dragende functie krijgen in het betonnen casco als in de doos-in-doosconstructie van de jazz-zaal. Om dat op te lossen is een kolom in een kolom gecreëerd. Dit is gedaan door rondom de buiskolom twee halve schalen aaneen te lassen tot een tweede buis. Waar de eerste buis op de betonnen vloer van het casco staat, staat de tweede buis op de zaalvloer die op cdm-blokken is gelegd. De binnenste buis loopt door en draagt de bovenliggende betonvloer; de buitenste buis draagt staalprofielen waaraan de plafondconstructie is bevestigd.

Daglicht in studio

De geluidsisolatie en akoestische aankleding van de geluidsstudio zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen uit het eerste ontwerp van voor de aardbevingsproblematiek. De studio was daarin al volledig geëngineerd en is nu alleen verschoven qua plek en gespiegeld. “Maar qua geluid maakte dat geen verschil.”

Wat wel nieuw is, is dat er een raam in de studio is geplaatst. Daglicht maakt het werken voor de geluidstechnici en muzikanten aanzienlijk prettiger. Het vereiste wel een hoogwaardige, dubbele constructie met een pui in de buitengevel en een pui in de binnengevel. De spouw tussen de twee ramen is bekleed met geluidsabsorberend materiaal.

BDG Architecten heeft het hele project uitgetekend in BIM. Zorgvuldige engineering in de ontwerpfase vereist echter ook zorgvuldige uitvoering. “Als er ergens een houten vulblokje blijft liggen en een geluidsbrug vormt, heb je een groot probleem.”

Gevel

Opvallend aan de buitenzijde van het gebouw is dat de gevelvorm van de oude gebouwen in abstracte vorm terug is gebracht. Dit is gedaan middels metselwerk waarin de vormen van ramen, spekbanden en dakranden zijn meegenomen als reliëf. “De twee aangekochte kroegen hadden mooie gevels die we wel hadden willen handhaven, maar ze verkeerden daarvoor in te slechte staat en hadden ook geen bruikbare verdiepingshoogte. Daarom hebben we ze nu in abstracte vorm terug laten komen. Daarmee maken we ook de overgang van grootschalig naar kleinschalig, van de woonwijk Oosterpoort naar de binnenstad.”

Aardbevingsbestendig

Ook de gevel is geëngineerd op aardbevingsbestendigheid. “Waar grote sprongen in het reliëf worden gemaakt, zoals bij de dakrand en de spekband, hebben we dilataties opgenomen in het metselwerk. Om deze zo min mogelijk op te laten vallen, hebben we gekozen voor een uitvoering in betonnen lateien die bekleed zijn met steenstrips. Deze lateien zijn met geveldragers opgehangen aan het achterliggende casco. De tussenliggende vlakken zijn wel in het werk gemetseld. Met de betonnen lateien en verticale dilataties op de juiste architectonische posities delen we de gevel op in kleinere segmenten. Die zijn veel minder aardbevingsgevoelig dan grote stijve vlakken.”

Positief ontvangen

Het Prins Claus conservatorium is in oktober 2017 in gebruik genomen en in februari 2018 officieel geopend. Architecten Wilco Scheffer en Gert Jan Samsom constateren tot hun tevredenheid dat het gebouw positief ontvangen is en dat de ontwerpideeën overal uitpakken zoals ze bedoeld waren. “Het is een gebouw vol verschillende muziek, waar deuren soms bewust open blijven. Maar ook een gebouw met voldoende plekken waar stilte heerst en waar kan worden gespeeld zonder geluidhinder.”

Projectgegevens
Locatie: Meeuwerderweg, Groningen
Opdrachtgever: Stichting Hanzehogeschool
Ontwerp: BDG Architecten, Zwolle
Adviseur constructie en aardbevingsbestendigheid: ABT | Wassenaar, Haren
Adviseur geluid: Peutz Groningen
Uitvoering: Geveke Bouw, Groningen
Bouwperiode: december 2015 – oktober 2017

Tekstproductie: Henk Wind
Fotografie: Gerard van Beek
Tekenwerk: Henk Heusinkveld

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van het laatste nieuws uit de bouwtechniek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.