Ga naar hoofdinhoud

Symbolisch bladerdak bij duurzame uitbreiding kantoor Goede Doelen Loterij

Geperforeerde atriumwanden Duurzame uitbreiding kantoor Goede Doelen Loterij met symbolisch bladerdak

Hoe renoveer je een verlopen kantoorpand tot een state-of-the-art voorbeeld van duurzaam bouwen? De Goede Doelen Loterijen maken het waar met een uniek pand en BREEAM Outstanding certificatie. Compleet met een symbolisch bladerdak, dat als een bos het daglicht tempert en de zon weert.

Een uniek bladerdak schept de illusie van het werken in een bos. Het is een onderdeel van de duurzame kantoorrenovatie waarbij alles uit de kast is gehaald om een zeer hoge prestatie te behalen. Op het verdiepte entreeplein van de Goede Doelen Loterijen (GDL) vallen de stalen bomen op, die met hun lange takken het bladerdak dragen. Frivool van vorm en strak gemonteerd hangen de aluminium bladeren aan een railsysteem. De vierkante bladen zijn gevouwen in 7 varianten, waarbij de openingshoek varieert van open tot meer dicht. Ze bewegen niet. Het bladerdak loopt door in het centrale atrium, dat de vroegere binnenplaats van het carrévormige kantoor bedekt. Rondom zijn de atriumwanden voorzien van geperforeerde panelen met Arabische en bloemmotieven. Vensteropeningen met bogen zorgen voor een mediterraan effect. Een meanderende trap slingert op een uitnodigende manier omhoog. Naast duurzaamheid was dierbaarheid een belangrijk thema voor GDL. Daarom is een leegstaand pand aangekocht en ingrijpend gerenoveerd met inbreng van de eigen medewerkers.

Groen huis

De 600 medewerkers van GDL kwamen uit 12 huizen aan de Van Eeghenstraat in Amsterdam, dicht bij een park in een groene omgeving. Dat groen wilden ze graag terugzien in het nieuwe pand. Net als de huiselijkheid, die kenmerkend was voor de panden. Het aangekochte Winterthur pand uit 1972 was juist nogal koel en zakelijk. De kavel bood weinig ruimte voor groen rondom, dus hier lag een uitdaging voor het geselecteerde architectenbureau Benthem Crouwel Architects om de gevraagde sfeer te realiseren. Verder had de opdrachtgever hoge duurzaamheidsambities met BREEAM Outstanding. Dit is bij een renovatie nog maar weinig vertoond. Men wilde onder andere duurzame materialen, een positieve energiebalans, een gezond binnenklimaat en zo min mogelijk (sloop)afval, vertelt projectmanager Esther Wubben van GDL.

Inspirerend huis

Medewerkers van GDL zijn vanaf de start van de architectenselectie en planvorming nauw betrokken geweest. Hun wensen zijn in het PvE meegenomen, voor zover ze niet botsten met regelgeving en in het budget pasten. Wubben: “Het doel van de renovatie was het creëren van een inspirerend huis, waar mensen hun werk goed kunnen doen. Afdelingen hebben hun eigen werkgebied en iedere werknemer heeft zijn eigen bureau. Daar geloven we in. Ook zijn er enkele flexplekken. In het huis moet je gezond kunnen werken, veel bewegen en continu verrast worden. Maar het nieuwe werken doen we dus niet.” Naast inbreng in het PvE hebben de medewerkers heel concreet meeontworpen aan de geperforeerde atriumwanden. Door tekeningen te maken in het stramien van 6,5 of 3,25 meter breed zijn patronen voor de perforaties ontwikkeld.

Open atrium

Het bladerdak en de geperforeerde wanden langs het atrium dragen ook bij aan een goede akoestiek doordat ze het geluid weliswaar reflecteren maar vooral ook verstrooien. De atriumwanden laten het geluid grotendeels door. Op deze manier werken de open kantoorvloeren mee aan de geluiddemping in het atrium. Verder zijn ter plaatse van de dichte atriumwanden, langs de vloerranden en in de afwerking van de trappen, geluidsabsorberende materialen toegepast. Er zijn weinig harde materialen toegepast, behalve een natuurstenen vloer. Dus geen glazen balustrades, maar gespannen rvs netten. Vanwege deze open verbinding tussen het atrium en de kantoren is het voor een goede werkomgeving belangrijk dat er geen hoge geluidsproductie in het atrium plaatsvindt. “Mensen kunnen er wel praten, maar je moet er niet met grote groepen mensen lawaai maken”, vertelt akoestisch adviseur Koos Melse van ZRi. “Het normale dagelijkse gebruik van het atrium als centrale ontmoetingsplek en voor informeel overleg gaat uitstekend samen met het open karakter.”

Gestapelde dozen

Het complex is naar ontwerp van Saartje van der Made van Benthem Crouwel Architects fors uitgebreid binnen de bestaande footprint van circa 8.000 m2 naar 15.290 m2, inclusief dakopbouwen en een nieuwe tweelaagse parkeergarage. Het bestaande casco was deels tweehoog en deels driehoog. De uitbreidingen op de daken zijn duidelijk herkenbaar als losse, doosvormige volumes. Zo staan de opbouwen met de studio en het auditorium op de lagere bouwdelen en steken als dozen uit de gevel. Op de hogere bouwdelen staan losse eenlaagse doosjes, die met begroeide roosters zijn afgewerkt.

Parkeergarage

Het bleek constructief niet veilig en kosteneffectief om onder het bestaande gebouw de garage te bouwen. Daarom is toch één van de kantoorvleugels gesloopt om een nieuwe garage te realiseren onder het binnenplein en de nieuwe vleugel. In het kader van de duurzaamheid is het gesloopte beton hergebruikt als puingranulaat voor de nieuw te storten draagconstructies. Er is zelfs gewerkt met het BREEAM Excellent certificaat voor sloop en demontage. Eén van de onderdelen hierbij was het vernevelen van regenwater uit het souterrain in plaats van leidingwater tijdens de sloop. Vrijwel alle sloopmaterialen zijn gerecycled, behalve asbest­ en teerhoudende producten.

Opengewerkt dak

Voor de draagconstructie van het nieuwe atriumdak en de luifel boven het voorplein zijn speciale boomvormige kolommen uit gelast plaatstaal gemaakt. Ze zijn hol van binnen. Door de uitkragende takken zijn de overspanningen verkort. In verband met de brandveiligheid zijn de bomen brandwerend geschilderd. Vanwege de open structuur is het gehele gebouw voorzien van een sprinklerinstallatie. Het dak bestaat uit gelamineerde vurenhouten panelen op stalen liggers. In het dak zijn 184 glazen lichtopeningen gemaakt om daglicht binnen te halen. Deze openingen liggen verspreid en zorgen in combinatie met de bladeren voor diffuus licht. De daklichten zijn in de luifel met enkel glas en in het atrium met triple glas uitgevoerd. In het atrium kunnen diverse dakramen open voor natuurlijke ventilatie. Deze ramen hebben een vlakke ligging en zijn daarom structureel uitgevoerd. Op de dichte delen van het dak en op drie van de vier dakranden zijn PV­panelen aangebracht.

Regenwaterbassin

Het dak speelt ook een rol in de waterhuishouding door regenwater op te vangen. Dit water wordt deels opgeslagen in kunststof kratten in de daktuinen voor irrigatie. Verder is er onder het voorplein een enorme regenwaterbuffer aangelegd als sprinklerbassin en voor het doorspoelen van toiletten. Als er onvoldoende regenwater is, wordt het bassin aangevuld met leidingwater. Zo lukt het om 37 procent van het waterverbruik te vervangen door regenwater.

Energie- en CO2-neutraal

Het BREEAM (2014) certificaat voor de renovatie geeft een score van 92,61 procent. Dat is uitzonderlijk hoog, zeker voor een renovatie. “Een dergelijk ambitieniveau zie je zelden”, vertelt duurzaamheidsadviseur Sylvia Renes van BenR adviseurs. Het gebouw is energie­ en CO2­neutraal wat betreft het gebouwgebonden energieverbruik voor verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. Dus al het energiegebruik zoals deze in de EPC is opgenomen. Dit is gelukt door de toepassing van hoge schilisolatie, zo min mogelijk liften en veel trappen, hybride ventilatie, ruime kanalen met lage stromingsweerstand, ledverlichting met aanwezigheidsdetectie en daglichtsturing, lagetemperatuurverwarming en hogetemperatuurkoeling via klimaatplafonds en toepassing van warmte­ en koudeopslag in de bodem in combinatie met warmtepompen.

Zonnepanelen

Door een ruime hoeveelheid van 951 PV­panelen met een hoge capaciteit is er een hogere energieopwekking dan voor de gebouwgebonden installaties nodig is. Het totaal in het gebouw opgenomen geïnstalleerd vermogen is 306 kWp. Ook is gekeken naar de CO2­productie voor het materiaalgebruik met LCA­bepalingen (levenscyclusanalyse). Sommige materialen, zoals hout, hebben een negatieve CO2­productie. Daarvan is gebruik gemaakt voor de gelamineerde houten dakconstructie en voor de eikenhouten parketvloer. Voor de vloer in het atrium is gekozen voor natuursteen uit Frankrijk. Dit materiaal voldeed aan de architectonische eisen en is qua duurzaamheid gunstig, vooral omdat het transport veel minder milieubelastend is dan bij het populaire Chinese graniet. Maar bij beton en staal is CO2­productie vooralsnog onvermijdelijk.

Isolatie van schimmels

Er zijn twee innovatieve producten toe gepast: de Physee PowerWindows, energieopwekkende ramen waarmee je een smartphone kunt opladen en een bio based isolatiemateriaal, MycoFoam. Dit materiaal heeft een vergelijkbare warmtetransmissie als minerale wol en laat zich op dezelfde wijze verwerken, maar wordt gemaakt van schimmels en landbouw afval. Eerder was de fabrikant Ecovative al actief op de verpakkingsmarkt. In het dak van GDL zijn de eerste tientallen vierkante meters als isolatiemateriaal verwerkt. Meer was niet mogelijk omdat de productie van de schimmels een langere groeitijd vergt. Er is nog weinig er varing met MycoFoam in de bouw, maar naast deze logistieke beperking ziet Renes geen nadelen aan het product.

Hybride ventilatie

Opmerkelijk is de toepassing van een hybride ventilatiesysteem. Dit is een combinatie van natuurlijke en mechanische ventilatie. Er wordt alleen mechanisch geventileerd als de omstandigheden dit noodzakelijk maken. Zoals wanneer de buitentemperatuur te laag is, of juist te hoog en de gebouwkoeling werkt. Ook als het regent of als het CO2­gehalte van de binnenlucht te hoog is, gaat de mechanische ventilatie aan. Bij een temperatuur van de buitenlucht tussen de 15 en 21 °C vindt natuurlijke ventilatie plaats door de ramen te openen. ’s Nachts wordt er gelucht met het automatisch openen van ramen hoog in de gevels, in combinatie met de dakramen in het atrium. Hierdoor wordt op natuurlijke wijze buitenlucht toegevoerd. De afzuiging van de ondergrondse garage vindt plaats door een schoorsteen. Hierdoor wordt bij voldoende windsnelheid en/of thermische trek de garage natuurlijk geventileerd. Als back­up zijn mechanische ventilatoren aanwezig om de ventilatie te garanderen.

Groen van binnen naar buiten

Ook opmerkelijk is de aanleg van groene daken op deze schaal. Eigenlijk gaat het niet om het hoofddak, maar om het dak van de laag eronder. Dat vervult zodoende de rol van aantrekkelijke buitenruimte met een gevarieerde beplanting. Binnen en buiten lopen via terrassen in elkaar over. Er zijn zelfs ecologische voorzieningen voor bijen en een wormenhotel voor het verteren van snoeiafval.

Echt integraal

Wat volgens Renes echt bijzonder is aan dit project is dat alles samenvalt en integraal is ontworpen. “Dat wordt wel vaker geroepen, maar hier is het zo dat geen enkel onderwerp uit balans is door onevenredige aandacht. Dat geldt voor alle disciplines. Ook voor de architectuur en gebruikerswensen. Een voorbeeld van deze integrale aanpak is de gevel. Op tafel lag de eis om het gebouw energieneutraal te maken. Maar men wilde geen afval veroorzaken. Behoud van de gevel bleek in dit project niet mogelijk omdat de bestaande gevel met zijn betonnen borstweringen niet de vereiste hoge energetische kwaliteit kon krijgen. Daarom is ervoor gekozen om toch de borstweringen te slopen en een nieuwe, duurzame gevel met triple glas om het gebouw te trekken. Voor het betonafval is een goede bestemming gevonden: het is als puingranulaat verwerkt in de nieuw te storten betonnen constructies voor de parkeergarage. Deze concessie aan het veroorzaken van afval is gedaan om de energieneutraliteit van het gebouw te behalen en is een gevolg van een zorgvuldige afweging van alternatieven op alle niveaus en disciplines.”

Uitdagingen

De sleutel tot het succes is volgen Renes de uitstekende communicatie vanuit de opdrachtgever. Er was permanent aandacht voor het overdragen van de ambitie wat zeer inspirerend en stimulerend werkte, zonder dat de opdrachtgever het team overvraagde. Natuurlijk zorgde de geambieerde topduurzaamheid ook wel voor wat uitdagingen. Zo was het een hele puzzel om de maatregelen optimaal op elkaar af te stemmen. Van de aannemer J.P. van Eesteren werd bovendien een enorme zorgvuldigheid bij de uitvoering verlangd.

Projectgegevens

Locatie: Beethovenstraat 200 in Amsterdam
Opdrachtgever: Goede Doelen Loterijen
Architect: Benthem Crouwel Architects, Amsterdam
Interieurarchitect: D/DOCK, Amsterdam
Constructeur: Van Rossum, Amsterdam
Installatieadviseur: Halmos Adviseurs, Den Haag
Adviseur duurzaamheid: BenR adviseurs. Amersfoort
Adviseur bouwfysica, akoestiek en brandveiligheid: ZRi, Den Haag
Aannemer: J.P. van Eesteren, Gouda
Bruto vloeroppervlakte: 15.290 m2
Bouwkosten: € 34.000.000 incl. installaties, excl. btw
Bouwperiode: oktober 2016 – oktober 2018
Tekst: Josine Crone
Fotografie: Jasper Juinen en Roy Beusker, Jannes Linders

 

Eén reactie op “Symbolisch bladerdak bij duurzame uitbreiding kantoor Goede Doelen Loterij

  • Leon

    Ok. Dus je betaalt 2200 euro / m2 (excl. BTW) voor een RENOVATIE van een kantoorpand van een goede doelen organsiatie. PARDON??? Ja, laat het even op je inwerken. 34 miljoen. Zodra de belastingdienst is langs geweest stijgt dat naar 41 miljoen euro. Hoeveel loten moeten we daar voor verkopen? Of beter? Hoeveel mensen hebben er straks dorst omdat er tig waterputten niet betaald konden worden? Hoeveel zielige kindjes gaan er nu dood omdat ze niks te eten krijgen? Dat moeten er heel veel zijn want ‘voor slechts een paar euro’ help je die mensen. Als ik de goede doelen zelf mag geloven. Dit is toch ronduit schandalig.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.