Gelijmd glas geeft grote transparantie

Kasteel Ruurlo is voor zijn nieuwe museumfunctie uitgebreid met een glazen entreegebouw met maximale transparantie. Bijna alle verbindingen in het glas zijn verlijmd. Alleen op het kruispunt van horizontale en verticale vinnen is een minimale rvs-insert toegevoegd.

Volglazen constructies zijn geliefd om hun transparantie, waaraan vervolgens echter vaak afbreuk wordt gedaan door de vele stalen verbindingen. Zo niet in kasteel Ruurlo, dat sinds 23 juni de tweede vestiging is van Museum MORE in Gorssel. Voor de museumfunctie heeft architect Cor Bouwstra van Verlaan & Bouwstra een goede rondgang op elke verdieping gecreëerd. Daarvoor heeft hij een nieuwe eigentijdse trap geplaatst op de voormalige binnenplaats van het kasteel, op de plek die bij eerdere verbouwingen al was gebruikt voor een lift en toiletten. Het platte dak boven de voormalige achteringang heeft hij toegankelijk gemaakt door twee ramen te veranderen in deuren; dit dak maakt nu als inpandig balkon deel uit van de rondgang op de eerste verdieping. Het balkon is gelegen binnen een nieuw entreegebouw dat Bouwstra toevoegde aan de achterzijde van het kasteel. Dit entreegebouw is uitgevoerd in extra helder glas met slechts minimaal staal in de verbindingen. Daardoor wordt het beeld van het kasteel zo min mogelijk verstoord. De glasconstructie is geëngineerd door ABT, in nauwe samenwerking met de architect. IFS Building Systems voerde de constructie uit.

Foto's worden geladen
Bezig met laden…

Binnen het kasteel is een nieuwe trap geplaatst waarmee de routing rondloopt per verdieping. (Foto: Michael van Oosten)

Spuiventilatie

De nieuwe entree is met bijna 11 meter een relatief hoog gebouw op een klein oppervlak van 6 meter breed en 5 meter diep. De entree sluit aan twee zijden aan op de muren van het kasteel. Behalve de twee nieuw toegevoegde gevels is ook het dak volledig in glas uitgevoerd. In dit soort glazen serres zijn al snel dakluiken nodig voor spuiventilatie op warme dagen, maar dat zou de transparantie niet ten goede komen. “De installatieadviseurs van ABT hebben net zo lang gepuzzeld tot ze de ventilatie konden oplossen via een bestaande deur naar het nu inpandig gelegen balkon van het kasteel. Dakluiken konden daardoor volledig achterwege blijven”, vertellen glasconstructeurs Diana de Krom en Erwin ten Brincke van ABT.

Aansluiting op kasteel

Een belangrijk onderdeel van de engineering van het entreegebouw waren de aansluitingen van het glas op het bestaande monumentale gebouw. De voorgevel sluit met de zijkant aan op de oude kasteelmuur. Een infrezing over de volle hoogte was niet toegestaan. IFS Building Systems heeft de muur daarom volledig digitaal ingemeten en het glas laten meelopen met de krommingen. Tussen glas en muur volstaat nu een kitnaad.

Het glazen dak heeft een afloop gekregen naar de zijkant die aan het kasteel grenst. Een stalen goot direct onder de goot van het kasteeldak valt nauwelijks op, maar dient niet alleen om het water af te voeren maar heeft ook voldoende tolerantie om de krommingen in de kasteelmuur op te vangen.

Boven het balkon van de gevel van het kasteel is het glasdak met een U-profiel over de volle breedte ingelaten in het metselwerk, met een kitnaad erboven om een waterdichte aansluiting te verkrijgen. Volgens architect Bouwstra was dat op deze plek niet erg omdat deze gevel een latere toevoeging is. Ook de dragende glazen vinnen zijn hier ingelaten in het metselwerk. Daarvoor zijn sleuven gefreesd van circa 80 mm diep waarin een stalen U is aangebracht die in het metselwerk is vastgeschroefd. De glazen vin is over een lengte van 45 mm opgelegd op een oplegblok. “Glas is heel sterk en zou bij wijze van spreken met een oplegging van een millimeter kunnen volstaan. We hebben gekozen voor 45 mm vanwege toleranties en vanwege de thermische werking”, vertellen De Krom en Ten Brincke.

Verdeling vinnen

De sleuven voor de oplegging van de glazen vinnen zijn gesitueerd tussen de bestaande ramen, zodat ze niet in de hanenkammen terecht zouden komen. De positionering van de vinnen was uiteraard bepalend voor de verdeling van de glasruiten en maakte het tevens mogelijk om de toegangsdeur met voldoende breedte precies tegenover de kasteelbrug te situeren.

De draagstructuur van het entreegebouw bestaat uit vier glazen vinnen over de volle hoogte van de voorgevel, die vervolgens overgaan in de glazen vinnen van het dak. In de zijgevel zijn twee glazen vinnen aangebracht. Ook die gaan bij het dakvlak haaks over in een horizontaal geplaatste vin. Dit is echter vooral een esthetische keuze om een goede beëindiging te krijgen. De vin eindigt dan ook tegen de vin in de andere richting.

De gevel is in de hoogte opgedeeld in drie delen, met daarachter horizontale glazen vinnen. Deze horizontale ringen hebben een belangrijke rol voor de windbelasting op de glasgevel, die hiermee wordt afgevoerd naar de kasteelmuren.

Gelijmde hoekverbindingen

De vinnen bestaan uit drie lagen glas, wat ook constructief nodig is vanwege veiligheid bij eventuele breuk van een of twee lagen. Die opbouw benutte ABT om de hoekverbindingen tussen gevelvin en dakvin onzichtbaar uit te voeren middels een methode die lijkt op een vingerlas. Daarvoor zijn bij zowel de dakvin als de gevelvin de buitenste ruiten korter gehouden dan de middelste ruit. De middelste ruit van de dakvin is vervolgens opgelegd op de middelste ruit van de gevelvin, waarna aan beide zijden een strook buitenruit is opgelijmd, die dus over beide vinnen doorloopt. Ook de hoekpunten van de horizontale vinnen zijn op deze manier gemaakt.

Deze verbinding is in de fabriek gemaakt. Wat dus wel consequenties had voor het vervoer. Transport, maakbaarheid, hanteerbaarheid en constructieve overwegingen leidden ertoe dat besloten werd om de horizontale vinnen uit één deel te laten bestaan en de verticale gevelvinnen op te delen. Daardoor kon in het werk ring voor ring worden gestapeld, met tot slot de halve portalen voor het dak. Belangrijk aandachtspunt was de montage van de horizontale vinnen. “Vooral het neerleggen was kritisch, omdat de vinnen dan in de slapste richting worden belast. Om dat te voorkomen zijn ze helemaal ingepakt in houten kratten.”

Geïnspireerd door houtverbinding

Een uitdaging zat voor ABT vooral in het kruispunt van de horizontale en de verticale vinnen. De traditionele verbinding daarvoor bestaat uit hoeklijnen in alle hoeken, die vervolgens met bouten door gaten in het glas met elkaar worden verbonden. Veel staal dus. En dat was in dit geval absoluut ongewenst. De glasconstructeurs ontwierpen hiervoor een nieuwe verbinding, geïnspireerd op houtverbindingen. Zij plaatsten een rvs-insert in de binnenste ruit van de verticale vinnen waarin twee deuvels worden geplaatst, die de twee verticale delen met elkaar verbinden. De deuvels gaan door twee ruime gaten in de horizontale vin. Oplegblokjes zorgen voor drukverdeling en stelruimte. Vervolgens wordt de verbinding aangegoten met grout, waardoor deze gefixeerd wordt. Het grout vormt tevens een tweede draagweg als alternatief voor de deuvels.

Glazen brug

Opdrachtgever echtpaar Melchers vond dat bij de nieuwe glazen entree ook een glazen brug hoorde, in plaats van de bestaande houten brug. De nieuwe brug is ontworpen door Hans van Heeswijk. ABT tekende voor de constructieadvisering. Er is in dit geval niet gekozen voor een glazen constructie. Er zouden te veel glazen vinnen en te veel verbindingen nodig zijn voor de combinatie van een glazen ligger, een glazen dek en een glazen balustrade. De keuze voor een staalconstructie – rvs in dit geval – bleek een veel ranker beeld op te leveren. Gekozen is voor één rij betonnen kolommen in het water – voor het beeld bekleed met rvs – met daaroverheen een stalen dwarsligger. Aan de uiteinden van de stalen dwarsliggers zijn de randliggers van de brug bevestigd. Dit is een samengestelde rvs-ligger, waarin afwatering, inklemming van de balustrade en oplegging van het brugdek gecombineerd zijn. Het brugdek bestaat uit vierzijdig opgelegd beloopbaar glas, dat warmgebogen is, zodat afschot naar de zijkanten wordt verkregen.

Projectgegevens

Locatie: Vordenseweg 2, Ruurlo
Opdrachtgever: fam. Melchers
Ontwerp: Verlaan & Bouwstra Architecten, Vianen
Adviseur installaties en engineering glasconstructie: ABT, Delft (constructie) en Velp (installatie)
Uitvoering entreegebouw: IFS Building Systems, Capelle aan den IJssel
Opening: 23 juni 2017
Tekstproductie: Henk Wind
Fotografie: Michael van Oosten en Henk Wind
Tekenwerk: Henk Heusinkveld

Geef een reactie

Regels voor reageren op Bouwwereld.nl

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meer

x
Mis niet langer het laatste nieuws

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief.

Inschrijven