Ga naar hoofdinhoud

Gevel van wit composiet in zeshoekige vormen

composiet gevel, wadden center afsluitdijk

Het Afsluitdijk Wadden Center is een markant gebouw met een gevel van wit composiet in zeshoekige vormen. Het composiet is bevestigd tegen een met staal versterkte hsb-gevel waarin dezelfde zeshoeken zijn uitgespaard.

De zeshoek is een vorm die in de natuur veel voorkomt. Basalt heeft die vorm, maar ook de bellen van (zeep)schuim en ook water heeft in de vorm van ijs en sneeuw een zeshoekige structuur. Dit zijn allemaal materialen die veel voorkomen in de omgeving van de Afsluitdijk. Gebaseerd op die vorm en materialen is het nieuwe Afsluitdijk Wadden Center vormgegeven als een op basalt brekende golf met een schuimkop. De overkragende bovenbouw heeft een gevel met witte zeshoeken en staat op een donkere, lage onderbouw.

Aandacht voor gevel

Het Afsluitdijk Wadden Center is ontworpen door Bart Zantman en Doeke van Wieren van GEAR (een architectencoöperatie die is opgericht om samen te voldoen aan criteria voor Europese aanbestedingen). Zij deden dat in een consortium met onder meer Bouwgroep Dijkstra Draisma. Het consortium tekende ook voor tien jaar onderhoud. In de voorbereiding werd veel aandacht besteed aan de haalbaarheid van het ontwerp, waarbij de kennis van diverse partijen werd ingeschakeld. Een belangrijk aandachtspunt was de gevel, waar composiet, hsb, staal en zeshoekige aluminium kozijnen bij elkaar komen.

Omloop rondom

In de ontwerpopdracht werd gevraagd om een begane grond van 3,5 meter hoog met horeca en een gesloten bovenbouw van 5 meter hoog voor een ‘experience’. In de bovenbouw zouden ook een transparantere loungeruimte moeten en een hoger gelegen ‘vogelkijkhut’ met zicht over de Afsluitdijk op de Waddenzee. “Zo’n dichte ruimte biedt weinig ruimte voor expressie. De gevel wordt al snel heel cosmetisch”, vertelt architect Doeke van Wieren. En daarom koos GEAR ervoor om rondom de gesloten bovenbouw een omloop te maken van 2,70 meter breed en daar de lounge en de vogelkijkhut in te integreren. Als extra is het hele dak toegankelijk gemaakt voor de bezoekers, waar alzijdig uitzicht is. “De Afsluitdijk is zowel verbinding als scheiding. Die complementaire tegenstelling hebben we in het gebouw op diverse plaatsen terug laten komen.”

Daglicht

De omloop heeft uiteraard daglicht nodig, alsmede volop uitzicht ter plaatse van de loungeruimte en de vogelkijkhut. Op de hoeken in het verlengde van de omloop wilde GEAR maximaal uitzicht en dus ook veel glas. En dat dus in combinatie met het zeshoekige patroon van basalt, water en schuim.

Hsb met staal

“In eerste instantie hadden we gedacht dat we dat zouden kunnen doen met een gewone vliesgevel, waar we zeshoekige elementen voor zouden hangen. Maar op deze plek hebben we te maken met een hoge windbelasting op de gevels. De gevels zijn ook 5 meter hoog. Een vliesgevel zou daardoor een zware achterconstructie nodig hebben en losse elementen ervoor hangen was hier ook niet verstandig. Uiteindelijk hebben we met elkaar gekozen voor een hsb-constructie die aan de binnenzijde versterkt is met een staalconstructie. In de hsb-gevel zijn sparingen gemaakt voor de zeshoekige ramen. Op sommige plaatsen zijn dat heel veel sparingen bij elkaar en is het een grote gatenkaas. De staalconstructie is daar omheen geëngineerd.”

Composiet gevel

Aan de buitenzijde zijn composiet elementen tegen het hsb bevestigd. Deze zijn bevestigd middels een flens, waarmee twee aangrenzende elementen elkaar ook gelijk overlappen. De composiet gevel is daarmee de regenjas van het gebouw; de hsb-gevel de thermische schil.

Variatie gevelelementen

De composiet zeshoeken zijn ontworpen met reliëf. Het aluminium kozijn dat erin is opgenomen ligt verdiept en komt zo weer vlak in de hsb-elementen te liggen, waardoor de thermische schil ononderbroken doorloopt. Er zijn drie verschillende zeshoeken ontworpen. Eén element heeft een excentrisch en verdiept gesitueerd kozijn; één element heeft een excentrisch en verdiept gesloten deel en één element heeft een helemaal vlakke bovenzijde. Daarnaast is er nog een vlak gelegen zeshoekig kozijn in de gevel opgenomen. Doordat de elementen met het excentrische kozijn en het excentrische verdiepte gesloten deel in alle standen draaibaar zijn, ontstaat een grote variatie in de gevel.

Speciaal koppelprofiel

De zeshoekige kozijnen liggen deels solitair, rondom ingesloten door composiet elementen. De kozijnen zijn daar rechtstreeks op de hsb-achtergevel bevestigd. Voor de grotere uitzichtvlakken zijn meerdere van deze kozijnen naast elkaar gesitueerd. Om dat mogelijk te maken heeft leverancier Rollecate een speciaal koppelprofiel ontwikkeld.

Varianten

Naast de drie basiselementen zijn er nog varianten voor de dakrand, de onderrand en de hoeken. De dakrand wordt afgedekt met een aluminium afdekker. Aan de onderrand is een flens toegevoegd als druiprand. Op de gebouwhoeken is gekozen voor doorgaande ‘gevouwen’ elementen, zodat er geen naad ontstaat. Ook de kozijnen zijn om de hoek gevouwen. Het glas daarin is op de hoek structureel gekit.

Maatvoering

Belangrijk was uiteraard dat de raamopeningen precies zouden overeenkomen met de sparingen in de achterliggende hsb-gevel. Wat meehielp is dat het hele project door GEAR ‘gebimd’ is. Verder komen de composiet elementen uit een – maatvaste – mal. En de overlap in de flens tussen de elementen biedt in het werk nog enige tolerantie, evenals de aansluitingen van de kozijnen op de dagkanten.

Balustrade dakterras

De gevel wordt aan de bovenzijde afgemaakt door de balustrade die rondom het dakterras is geplaatst. Deze is bewust teruggelegd ten opzichte van de gevels. De balustrade is uitgevoerd in gelamineerd glas, met een halftransparante folie tussen de twee glasplaten. Daardoor is onder meer de opbouw voor de lift niet meer zichtbaar. De installatieruimte was overigens al niet zichtbaar omdat deze verzonken in het dak is geplaatst.

Gevelonderzoek

Provincie Friesland stelde namens de opdrachtgevers kritische vragen over het gevelontwerp, over niet alleen de windbelasting en de waterstuwing, maar ook over vervuiling en onderhoud en de kans op fluitende geluiden door de hoge naden tussen de elementen. “Dat fluiten bleek geen probleem te zijn, doordat de naden tussen de elementen taps zijn vanwege het lossen van de mal. Daardoor blijkt er geen kans te zijn op het ontstaan van een staande geluidsgolf. Dat is een beetje zoals je ook wanden schuin plaatst voor akoestische demping”, vertelt Van Wieren. Wat vervuiling betreft bleken de naden tussen de elementen te klein te zijn voor nestelen van de (water)vogels die in het ruwe gebied voorkomen. Daarbij heeft het consortium ook getekend voor tien jaar onderhoud van het gebouw.

 

Projectgegevens

Locatie: Sluisweg, Kornwerderzand
Opdrachtgever: Provincie Fryslân
Ontwerp: GEAR architectencoöperatie (TWA architecten, AchterboschZantman architecten, Borren Staalenhoef architecten)
Constructieadviseur: Sweco
Duurzaamheidsadviseur: W/E adviseurs
Installatieadviseur: Sijperda-Hardy, IJlst
Uitvoering: Bouwgroep Dijkstra Draisma
Composiet: Flexipol Composites, Wieringerwerf
Aluminium kozijnen: Rollecate, Staphorst
Installaties: ITBB, Heerenveen
Bouwperiode: mei 2017 – december 2018

Tekstproductie: Henk Wind
Fotografie: Gerard van Beek, GEAR Architectencoöperatie en Henk Wind
Tekenwerk: Henk Heusinkveld

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van het laatste nieuws uit de bouwtechniek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.