Ga naar hoofdinhoud

Hoge isolatiewaarde voor CPO Boschveld

HSB elementen CPO Boschveld, isolatiewaarde

In Boschveld stelden de opdrachtgevers hoge eisen aan zelfvoorzienendheid en duurzaamheid. Dat bracht woningen met een hoge isolatiewaarde en weinig installaties. De kap spant de kroon met een Rc > 10 m2.K/W. Daarnaast levert de kap vrijwel alle energie en warmte die nodig zijn.

Bewust Wonen en Werken Boschveld – BWWB – is een project met 25 woningen ontwikkeld op een driehoekig reststukje grond in de buurt van het station in Den Bosch. Er stonden nog twee woningen uit de jaren vijftig die moesten blijven, andere oude bedrijfspanden zijn gesloopt; 23 woningen zijn vervolgens nieuw gebouwd onder Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. De doelstelling van het collectief was ecologisch en energieneutraal bouwen.

Geen gasaansluiting

Er was daarbij veel vrijheid bij de indeling en afmetingen van de woningen. Vrijwel geen enkele woning is hetzelfde geworden. Vanaf het begin is door de toekomstige bewoners meegepraat. Daardoor heeft het ontwerp- en beslissingsproces in die grote groep opdrachtgevers relatief veel tijd gekost. Het project is in grote mate zelfvoorzienend. Er is uiteraard geen gasaansluiting. Al het afvalwater wordt via helofytenfilters verwerkt tot grijswater en hergebruikt voor het spoelen van de wc. Regenwater wordt aan de achterzijde naar een wadi op het binnenterrein geleid en aan de voorzijde naar open grindkoffers. Zonnecollectoren en PV-panelen op de daken zorgen voor warmte en stroom.

Houtskeletbouw

De woningen zijn gebouwd met dragende kalkzandsteenwanden (150 mm dik) en hsb-elementen op een paalfundering. Er is gekozen voor groene VBI kanaalplaatvloeren, met 192 mm EPS onder de vloerplaat van de begane grond (Rc > 5 m2.K/W). De kanaalplaatvloeren zijn CSC- gecertificeerd door de internationale Concrete Sustainability Council. Behalve de woningscheidende wanden zijn ook de kopgevels uitgevoerd in kalkzandsteen. Deze zijn aan de buitenzijde bekleed met hsb-elementen. Dat levert een isolatiewaarde op van Rc > 8 m2.K/W.

Isolatiewaarde minder door hsb

Boven de Bovenste betonnen verdiepingsvloer is constructief geen kalkzandsteen meer nodig. Dit bovenste deel van de kopgevels is daarom uitgevoerd in houtskeletbouw. Stabiliteit wordt, afhankelijk van de plattegrond, gevonden in dwarsgeplaatste kalkzandsteenwanden in de woning. Wanneer deze laatste ontbreken door een te open plattegrond wordt ook wel stabiliteit ontleend aan de hsb-gevelelementen, die dan van extra constructief hout zijn voorzien. “Om hsb voor stabiliteit te gebruiken is eigenlijk niet zo handig achteraf”, stelt aannemer Bas Jansen. “De isolatiewaarde neemt plaatselijk substantieel af door al het massieve hout. Als we ons dat eerder hadden gerealiseerd, hadden we misschien beter in de woningen zelf toch wat meer moeten zoeken naar een stabiliteitswand van kalkzandsteen. Of er had minder glas in de gevels gemoeten.”

Jute isolatie

De hsb-elementen hebben jute isolatie. Er was hennep gepland maar dat was niet voldoende beschikbaar. Toen zijn de holle ruimten tussen het constructiehout van de hsb-panelen opgevuld met isolatievezels van gerecycleerde jute. De kozijnen zijn van verlijmd geoptimaliseerd vurenhout. Voor de benodigde stabiliteit zijn de ramen van Oregon pine gemaakt. Voor de afwerking van de hsb-elementen aan de buitenzijde is thermisch gemodificeerd Fraké gebruikt. Dat is een snelgroeiende loofhoutsoort die echter helaas wel helemaal uit Afrika moet komen. Eigenlijk was het de bedoeling geweest om lokaal populierenhout te gebruiken, maar dat was onvoldoende beschikbaar voor een project van deze omvang.

Loofhoutsoort Fraké

Thermisch gemodificeerd Fraké hoeft niet te worden afgewerkt; het vergrijst en is onderhoudsvrij. Op enkele kopgevels en de wanden van de bergingen zijn in plaats van Frakélatten, cementgebonden vezelplaten aangebracht met regels van gemodificeerd vuren over de verticale voegen. In die regels kunnen ogen worden geschroefd om draad voor gevelbeplanting te spannen. De bedoeling is dat die kopgevels en de gevels van de bergingen op den duur helemaal begroeid zijn.

Flauw hellend dak

De meest voorkomende kapvorm in het project is een flauw hellend dak (25 graden) met de nok in het midden, aan de ene kant bedekt met PV-panelen en zonnecollectoren en op de andere zijde een groendak. De dakconstructie bestaat uit dakdozen gevuld met isovlas die op de hsb-gevels zijn opgelegd en twee gelamineerde vurenhouten spanten daartussen. De wensen ten aanzien van de isolatiewaarde gingen echter verder dan wat haalbaar is met een reguliere dakdoos met Rc = 5,5 m2.K/W. De bedoeling was een Rc > 10. Daarvoor is over de dakdozen op een Alutrix folie nog 120 mm extra PIR-isolatie aangebracht.

Mos/sedumbeplanting

Als dakbedekking ligt er geballast EPDM los over de PIR. Aan de ene zijde vormen kunststof composietregels met daarop de zonnepanelen en zonnecollectoren de ballast om de EPDM op zijn plaats te houden. Op het andere dakvlak is een 80 mm dikke laag substraat met mos/sedumbeplanting de ballast. Er zijn geen daktrimmen gebruikt. De EPDM is om een afgeronde lat heen gerold en vastgezet op de hsb. Een klassieke oplossing die je niet vaak meer ziet toegepast.

Vloer- en/of wandverwarming

De woningen worden verwarmd door middel van lagetemperatuurvloer- en/of wandverwarming. Waar dat gebeurt bepaalden de bewoners zelf. Zonnecollectoren en een WTW-unit in de afvoer van de ventilatielucht verwarmen een groot boilervat met leidingwater voor de warmwatervoorziening. Hierin zit ook de warmtewisselaar voor het verwarmingscircuit. Er is geen cvketel, maar alleen dat grote boilervat waarin alle warmte van de WTW uit de ventilatie en van de zonnecollectoren wordt opgeslagen. Aanvullend zit er een elektrische dompelaar in het boilervat indien de andere warmtebronnen niet voldoende zijn voor de verwarming.

Elektrisch verwarmd tapwater

Elektrische doorstroomapparaten zorgen er vervolgens voor dat het tapwater voldoende heet uit de kraan komt. PV-panelen zorgen voor de stroom. Ook uit het warme water van de douche-afvoer wordt warmte teruggewonnen. Verse buitenlucht komt binnen via een lange smalle sleuf boven de ramen in de gevel. Dankzij die smalle spleet verdeelt koude lucht zich eerst langs het plafond, hetgeen minder koudeval veroorzaakt. De ventilatie is handmatig te regelen. Er is veel aandacht aan besteed om die sleuven goed in te bouwen waardoor ook bij de geluidbelaste gevels de geluidsisolatie nog steeds buitengewoon goed is.

Projectgegevens:
Locatie: Paardskerkhofweg, ’s-Hertogenbosch
Opdrachtgever: BwwB, ’s-Hertogenbosch
Ontwerp en adviseurs duurzaamheid: Coöperatie archi3o, ’s-Hertogenbosch
Uitvoering: jansen & vis, aarle-rixtel
CPO Procesbegeleiding: Buildingcommunity
Directievoering en bouwtoezicht: de Twee snoeken, ’s-Hertogenbosch
Onderzoek water: stowa, amersfoort
Adviseur bouwfysica: syneff Consult, Helmond
Bouwperiode: januari 2017 – maart 2018
Tekst en fotografie: Marein Kolkmeijer
Tekenwerk: Henk Heusinkveld

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van het laatste nieuws uit de bouwtechniek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *