fbpx Ga naar hoofdinhoud

Ruwbouw is afbouw bij nieuwe plint KPN Toren

KPN toren, plint, Rotterdam, Zuid, wilhelminapier

Renzo Piano is een grote naam in de architectuur. Om dan een gebouw rond de creatie van ‘de meester’ te plooien, daar is moed voor nodig. David Spierings van V8 architects, zegt dat bij de uitbreiding van de KPN Toren op de Rotterdamse Wilhelminapier één ding helder was: het mocht geen ‘Pianocloon’ worden!

Het KPN-gebouw in Rotterdam is een ontwerp van Renzo Piano. Met instemming van Piano is via een omvangrijke transformatie het gebouw nieuw leven ingeblazen. Op de begane grond is een grote entree toegevoegd met openbare functies en zakelijke faciliteiten en de bestaande toren is vernieuwd tot een flexibele en moderne werkplek.

Publieke aanjaagfunctie

David Spierings, associate architect bij V8 architects vertelt dat Renzo Piano direct enthousiast was over het ontwerp voor de nieuwe plintbebouwing onder aan de KPN Toren, tegenwoordig De Link genoemd. Die plint heeft nu een publieke functie als aanjager van de rest van de Wilhelminapier. “In het oorspronkelijke ontwerp van Piano was die plint ook bedacht, maar deze werd destijds wegbezuinigd. Die beslissing maakte van de kop van de pier een saai kaal plein. Het leven begon pas in de verte bij Hotel New York. Wij hebben met ons ontwerp de door Piano bedachte publieke aanjaagfunctie alsnog gerealiseerd – er zit onder meer een restaurant in de plint – en daarom stemde hij ruimhartig in met ons ontwerp.”

Alsof het er altijd al stond

Aan de kant van de Erasmusbrug heeft de uitbreiding – het experience gedeelte – een publiek karakter. Aan de achterzijde ligt de kantooringang voor personeel en gasten van KPN zelf. “Ik denk dat we in onze opzet geslaagd zijn en dat de uitbreiding van de KPN-toren met alle respect voor het ontwerp van Renzo Piano tot stand is gekomen”, vindt Spierings. “Als je erop afloopt, lijkt het of het plintgebouw er altijd al stond en zo hebben we het ook bedoeld.”

Dubbel gekromd glas

Het bijzondere aan het glas in de publieke plint is dat het zich om de pyloon van het bestaande gebouw heen plooit. Aan de andere hoek van het gebouw buigt het glas terug. Productietechnisch gezien zijn die gevelvlakken volgens Spierings een onvervalst stukje glaskunst. Het bijzondere eraan is dat het om vrij grote glasvlakken gaat die én dubbel gekromd zijn én uitgevoerd in triple glas van Guardian.

De binnenwanden van het auditorium in het kantoorgedeelte bestaan uit gelaagd glas van Saint-Gobain dat is voorzien van folie met vloeibare kristallen. Voor de benodigde privacy kan dit glas met één druk op de knop blind geschakeld worden. Aan de waterzijde van het auditorium zit stralingswerend triple glas in de profielen.

Spierings legt uit dat de toepassing van stralingswerend glas te maken heeft met het zogenoemde plasbrandscenario. Mocht er onverhoopt brand op het water ontstaan, dan moeten de gevels van gebouwen die binnen 20 meter van de kade liggen een uur lang bestand zijn tegen een felle brand. Met hun afmeting van 3,6 x 4,8 meter zijn dit volgens Spierings heel bijzondere ruiten.

Innige samenwerking

“Het mooie aan dit project”, zegt Spierings, “is dat Royal Haskoning vanaf dag één met ons meegekeken heeft. We hebben dus niet eerst een ontwerp gemaakt en pas toen laten meekijken. Die innige samenwerking scheelde niet alleen een hoop ontwerptijd. De samenwerking was ook nodig omdat er maar weinig constructieve reserves in het oorspronkelijke KPN-gebouw zaten. Toch moesten we het plintgebouw op de bestaande kelderbak van het gebouw neerzetten en van de betonnen kern een soort gatenkaas maken voor extra leidingwerk en grotere liftdeuren.”

Mooi toeval

Precies bepalen hoeveel gewicht een bestaande kelderbak kan hebben, is in de regel ingewikkeld. Een mooi toeval was dat een constructeur van Corsmit Raadgevende Ingenieurs, later overgenomen door en opgegaan in Royal Haskoning, nog in dienst was. “Die man was destijds nauw betrokken bij het ontwerp van Renzo Piano. Hij wist van alle bouwkundige details die nog in de archieven aanwezig waren en kon dus vrij precies vertellen hoeveel gewicht de kelderbak kon hebben. Dat scheelde de nodige hoofdbrekens.”

Ruwbouw is afbouw

Uit de uiteindelijke analyse van Royal Haskoning bleek dat V8 aan de voorzijde twee lagen kon realiseren in een lichte bouwmethode van staal en beton. Aan de kant van De Rotterdam mochten er drie lagen in staal en beton komen. Maar het totale gewicht van de nieuwbouw bleef kritisch. Daarom koos V8 ervoor de plint in ‘ruwbouw is afbouw’ uit te voeren. “En dat is echt niet overdreven. Zo was er beslist geen ruimte voor een dekvloer. Een gietvloer had eventueel nog gekund. Toch hebben we uit esthetische overweging gekozen voor een monolithische afwerking van het beton omdat het plintgebouw er niet te gelikt en gladjes mocht uitzien.”

Zwevende bibliotheek

Onderdeel van de renovatie was de inpassing van een ‘bibliotheek’ met trap op de tiende verdieping van de toren. Het ontwerp is ontstaan vanuit het idee dat niet iedereen er zijn eigen archiefkast op gaat nahouden, maar dat alle informatie die het bewaren waard is, onderdak vindt in een centrale ruimte. “Door te kiezen voor eikenhout voelt de bibliotheek aan als een veilige, knusse ruimte waarin je je even kunt terugtrekken uit de dagelijks kantoorhectiek”, meent Spierings.

Schijn bedriegt

Bouwtechnisch gezien lijkt de bibliotheek niets bijzonders. Toch is het hier de schijn die bedriegt. Achter het eikenhout gaat een uit nood geboren staalconstructie schuil zonder welke het meubel überhaupt niet gerealiseerd had kunnen worden. “We wilden de bibliotheek over twee bouwlagen maken”, zegt Spierings. “Het oorspronkelijke idee was een gat zagen in elfde verdieping en een aantal kanaalplaten wegnemen. Het houten meubel zelf zou een verdieping lager komen te staan. De constructeur van Royal Haskoning trok echter direct aan de bel. Hij gaf aan dat de kanaalplaten van de tiende verdieping onder de last van de kast en de trap zouden bezwijken.”

Stalen constructie aan betonkern

Om de trap en boekenkast toch te realiseren, is een staalconstructie ontworpen die zijn last afdraagt aan de betonnen kern en de achtergevel van het gebouw. De dragende staalconstructie is vakkundig in de kast verborgen en wordt bijna volledig aan het zicht onttrokken door de eikenhouten betimmering. Door de noodzakelijke constructieve ingreep staat het meubel niet op de vloer, maar lijkt in de ruimte te zweven.

Dat was volgens Spierings een even onverwachte als aangename bijkomstigheid. “We hebben van de nood een deugd gemaakt. Het zwevende meubel levert een veel spannender architectonisch beeld op dan wanneer het geheel op de vloer had gestaan. Ik moest alleen wel de meubelmaker uitleggen dat zweven juist de bedoeling was. Hij wilde de kast van onderen netjes tot aan de vloer dichtzetten.”

Complexe operatie

Omdat het KPN-gebouw maar weinig constructieve reserves had, was renovatie en vernieuwing van de toren een complexe operatie. Gaten in de betonkern zagen om kanalen voor de leidingen te maken en de doorgang naar de liften te vergroten was een precisieklus. De plek waar de gaten mochten komen, luisterde heel nauw. Een kleine 20 centimeter meer naar links of rechts maakte soms het verschil tussen wat constructief nog wel of net niet kon. Ook het gaten maken zelf ging volgens een heel streng regime op aanwijzing van Royal Haskoning.

Nadat een aantal gaten gemaakt was, moest eerst de doorgezaagde wapening hersteld worden. Dan was het twee dagen wachten en pas dan mocht de aannemer een volgende serie gaten maken. “Alle benodigde nieuwe openingen ineens maken, was geen optie. Dan was het beslist verkeerd gegaan. Er staat wel een betonnen kern van 100 meter hoog op te drukken.”

Gaaf gebouw

Spierings vindt dat de ‘ruwbouw is afbouw’-opzet geslaagd is. “En dat is zeker niet alleen aan ons te danken, maar ook aan het vakmanschap van de bedrijven waarmee we samenwerkten. Zo zijn alle stalen koppelingen die je ziet met oog voor detail ontworpen én uitgevoerd. Het mocht best grof zijn, maar omdat alles in het zicht blijft, moest het wel netjes worden uitgevoerd. Dat is dus overal gelukt. Het is een gaaf gebouw geworden.”

Projectgegevens
Locatie: Wilhelminakade 123, Rotterdam
Opdrachtgever: REAL I.S. AG / KPN
Projectmanagement: Savills
Architect: V8 architects, Rotterdam
Constructeur: Royal HaskoningDHV
Adviseur akoestiek en bouwfysica: DGMR
Adviseur brandveiligheid: DGMR
Installatieadviseur: Deerns
Aannemer: Dura Vermeer
Gevelbouwer: Alkondor Hengelo
Staalconstructie: Buiting Staalbouw
Oorspronkelijk architect: Renzo Piano
Programma: kantoor, Experience Center, auditorium, restaurant
Oppervlakte: 25.500 m2
Ontwerp: 2016; Oplevering: 2018

Fotografie: Jeroen Musch en Ossip van Duivenbode

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.