Verduurzamen met een gasloze woning als perspectief: in Bilthoven is een woning voorbereid op een toekomst zonder aardgas, maar nog wel met hulp van de bestaande cv-ketel die al in het huis hing. De all-electric-ready hybride warmtepomp maakt die toekomst bereikbaar: het is een tussenstap waarbij de installatie nu al zo is ingericht dat later, met minimale aanpassingen, volledig aardgasvrij verwarmd kan worden. Voor veel woningen is dit een nog onbekende maar aantrekkelijke optie.
Een hybride warmtepomp hoeft niet het eindstation te zijn. Wanneer een woning nu nog niet klaar is voor volledig elektrisch verwarmen door onvoldoende isolatie, een niet-passend afgiftesysteem of de piekbelasting van het elektranet, kan een hybride opstelling dienen als logische eerste stap richting aardgasvrij. Het slimme aan een all-electric-ready variant is dat de buitenunit al is gedimensioneerd op een toekomst zonder aardgas. Als de bewoner later volledig elektrisch wil, hoeft het buitendeel niet vervangen te worden: alleen de cv-ketel maakt dan plaats voor een elektrisch back-up element en een boilervat voor warm water.
In een vrijstaande woning in Bilthoven is de nieuwe Intergas Xtend Eco geïnstalleerd door Warmgarant. De installatie combineert een bestaande cv-ketel met een monoblockwarmtepomp met koudemiddel R290 (propaan). “Volgens mij was dit de derde installatie van de Xtend Eco”, vertelt Kristian Vis van Warmgarant. “We hadden vijf units beschikbaar gekregen om ervaring mee op te doen, als een van de eerste in Nederland.
Hybride als logische tussenstap
De Xtend Eco 5kW is een zogeheten all-electric ready warmtepomp. Dat betekent dat de warmtepomp een iets groter vermogen heeft dan een klassieke hybride, zodat de cv-ketel in de toekomst kan wijken en de verwarmingsvraag volledig door de warmtepomp gedekt kan worden. “Mocht de bewoner later volledig elektrisch willen verwarmen, dan kan dat in principe met dezelfde buitenunit”, vertelt Kevin Balk van Intergas. “De ketel kan dan vervangen worden door een back-up element en een boilervat voor warm water.”
De bewoners van de woning uit 2000 in Bilthoven wilden toekomstgericht verduurzamen, maar vonden de stap naar all-electric nog te groot. In overleg is gekozen voor een stapsgewijze aanpak. De woning is op dit moment qua afgiftesysteem en isolatiegraad nog niet helemaal geschikt voor lage-temperatuurverwarming, en de bestaande radiatoren zijn behouden. Op koude winterdagen kan de woning de hulp van de cv-ketel nog goed gebruiken.
Compacte installatie op garagedak
Een belangrijk onderdeel van elk ontwerp met warmtepompen is de plaatsing van de buitenunit. In dit geval is het buitendeelgeplaatst op het betonnen garage dak naast de woning. De technische ruimte bevindt zich hier direct naast, waardoor de leidinglengtes beperkt blijven. Bij een monoblock systeem zijn de leidingen van buitenunit naar binnen watergevoerd. Dat geeft de installateur minder speelruimte qua leidinglengtes. “We konden recht door het dak heen werken en de afstand tussen binnen- en buitenunit klein houden,” legt Kristian Vis uit. Door de korte afstand tussen binnen- en buitenunit bleek dit een relatief eenvoudige installatie. Het dak is ook een ideale plek doordat je hierdoor geen ruimte in de tuin in beslag neemt.
Bestaande installatie behouden
Het voordeel van de stapsgewijze aanpak, is dat het afgiftesysteem in deze woning behouden kon blijven. De woning beschikt over vloerverwarming in de woonkamer en radiatoren in de overige ruimtes. Wel is de installatie uitgebreid met een Xtore 80 warmwaterbuffer van Intergas. Dit is een kleine tapwaterbuffer van 80 liter. Deze buffer zorgt ervoor dat ook een deel van tapwatervoorbereiding door de warmtepomp verzorgd kan worden. De cv-ketel springt bij voor verdere tapwaterbereiding. De buffer is een mooie optie om het gasverbruik verder terug te dringen, het rendement van de warmtepomp te verhogen en de warmtepomp in een hybride opstelling ook deels bij te laten dragen aan het tapwaterverbruik.
Hoge prestaties in de winter
De Xtend Eco kan door het natuurlijke koudemiddel R290 (propaan) aanvoertempraturen tot 65 graden leveren. Hierin onderscheid deze warmtepomp zich met voorgaande generaties hybride warmtepompen die vaker rond 55 graden zaten. Volgens Kevin maakt dat de warmtepomp beter geschikt voor bestaande woningen. “Met hogere aanvoertemperaturen zie je dat de ketel minder snel hoeft bij te springen in koude periodes.” Dat blijkt ook al uit de praktijkdata: de hybride installatie zorgt voor een gasbesparing van 700 m3. Het systeem draait volgens Intergas op een COP van ongeveer 4,5 voor ruimteverwarming en 5,7 voor tapwater.
Monitoring op afstand
De installatie kan op afstand worden uitgelezen. Zowel Intergas als Warmgarant gebruiken deze data om installaties te monitoren en te optimaliseren. De installateur kan hiermee storingen, afwijkende prestaties en componentproblemen voortijdig detecteren. “Je ziet straks bijvoorbeeld direct welke installaties meldingen geven of waar sensoren afwijkend gedrag vertonen”, aldus Kevin. Er kunnen hierbij ook bepaalde storingen op afstand worden verholpen, zodat de installateur niet elke keer langs hoeft te gaan om bijvoorbeeld instellingsproblemen op te lossen.
Voorbereid op de volgende stap
Dit voorbeeld laat zien dat hybride warmtepompen voor veel bestaande woningen een relatief laagdrempelige verduurzamingsstap kunnen vormen. De impact op de woning blijft beperkt, doordat bestaande radiatoren en leidingwerken vaak behouden kunnen blijven. Tegelijk ontstaat er wel een installatie die voorbereid is op verdere elektrificatie in de toekomst. “Het nadeel van alleen een warmtepomp is dat je echt bepaalde radiatoren of vloerverwarming moet hebben die met lagere temperaturen overweg kunnen. Met deze oplossing ben je veel flexibeler in bestaande woningen,” zegt Kristian. Warmgarant weet uit ervaring dat ook het gebruik van de installatie een belangrijke rol in het uiteindelijke rendement. Wel of geen nachtverlaging is bijvoorbeeld een aandachtspunt. In een volledig gasgestookte woning is nachtverlaging vanzelfsprekend om gas te besparen. “Een nachtverlaging levert bij een warmtepomp niet altijd energiewinst op. Een constante binnentemperatuur zorgt ervoor dat de warmtepomp juist efficiënter kan werken ”
Meer smaken in stapsgewijze verduurzaming
De stap van cv-ketel naar volledig elektrische warmtepomp is nog niet voor elk huishouden weggelegd. Dat kan om budgettaire reden, dat kan ook omdat een woning onvoldoende geïsoleerd is, of het afgiftesysteem niet toereikend is. Ook de piekbelasting van het elektra in de eigen meterkast of in de wijk kan een belemmering vormen. In zo’n geval is een hybride opstelling een optie. Als hybride kan een installateur kiezen voor een klassieke Xtend-hybride van Intergas, maar ook voor een all-electric-ready opstelling. In zo’n geval is de warmtepomp groter gedimensioneerd, zodat deze ook zelfstandig de verwarmings- en tapwatervraag kan dragen, wanneer de cv-ketel verdwijnt. In zo’n geval wordt dan later nog een elektrische back-up heater en boilervat voor tapwater toegevoegd. Intergas heeft met de Xtore-tapwatervaten ook extra mogelijkheden om in een hybride opstelling tóch al tapwaterrendement uit de warmtepomp te halen, zodat de gasbesparing nog hoger uitvalt.
