Zouten breken werk af

Omdat de zaken goed gaan, besluit de eigenaar van een statig kantoorpand in de Randstad het souterrain ingrijpend te verbouwen tot archief- en computerruimte. Binnen enkele jaren leiden een verkeerd materiaalgebruik en het niet onderkennen van een vochtprobleem tot grote schade.

De verplichting dossiers voor ten minste zeven of zelfs tien jaar te bewaren, noopt menig ondernemer naar het zoeken van oplossingen. Als de werkzaamheden bovendien goed gaan en er extra personeel moet komen, wordt het ruimteprobleem nog groter. Dan wordt er gezocht naar nog onbenutte ruimte. De ondernemer van een kantoorpand in de Randstad vond deze extra ruimte in het souterrain.

Eenvoudige oplossingen
Een ruimte die tot voor kort niet of nauwelijks werd gebruikt. De met kalk gestukadoorde wanden zagen er niet echt fris meer uit, maar het souterrain was in ieder geval mooi droog. Er stond nooit water in. Met wat eenvoudige aanpassingen zou dit een frisse en representatieve ruimte kunnen worden. Samen met een bevriende aannemer werden de plannen uitgewerkt en uitgevoerd. De ruimte zou vooral als archief gaan dienen, maar ook de computerruimte zou van de verdieping naar het souterrain verhuizen.
De losse delen van de bestaande pleisterlaag werden verwijderd. Vervolgens werden de wanden netjes glad afgestukadoord, met gips dit keer. Verder werd niet alleen centrale verwarming aangelegd, maar ook een conditionering, vooral in verband met de computerruimte.

Onderzoek
Na twee jaar ziet de ruimte er troosteloos uit. De gipspleister is op vele plaatsen losgedrukt van de wand. Er is zogenaamde witte schimmel zichtbaar en de pleister heeft geen samenhang meer. De ondernemer en zijn bevriende aannemer weten niet waardoor de problemen worden veroorzaakt. Ze schakelen een deskundige in voor onderzoek en advies.
De deskundige voert ter plekke diverse metingen uit. Ook een deel van de buitenzijde wordt ontgraven om de opbouw vast te stellen. Uit het onderzoek komt naar voren dat de gemetselde wanden van de kelder een enigszins verhoogd vochtgehalte hebben. Niet extreem nat dus, maar ook niet geheel droog. Verder wordt in de ruimte een betrekkelijk lage relatieve luchtvochtigheid gemeten. Dit is direct te koppelen aan de klimaatbeheersing in de ruimtes.

Analyse
De deskundige weet al snel een conclusie te trekken. De witte schimmels zoals de ondernemer ze noemt, zijn geen schimmels, maar zouten. Deze zouten zijn ontstaan doordat gips zonder verdere voorzieningen is aangebracht op een kalkhoudende ondergrond. Slechts bij een geringe hoeveelheid vocht ontstaan dan sterk expansieve zouten (ettringiet). Deze verpulveren de kalkmortel en drukken de gipslaag in zijn geheel los van de ondergrond. De aanbeveling is dan ook om – als er ook maar een geringe kans is op vocht – gips nooit zonder meer op een kalkpleister aan te brengen.
Het vocht is in dit geval afkomstig uit de constructie. Vóór de verbouwing was de luchtvochtigheid betrekkelijk hoog en de ruimte niet geklimatiseerd. Dit betekent dat zouten in oplossing bleven. Als ze al kristalliseerden was dit aan het oppervlak van de kalkmortel, zodat geen schade ontstond aan deze pleisterlaag. In de nieuwe situatie wordt het damptransport echter versterkt doordat een groter dampdrukverschil is gecreëerd. Zou alleen een kalkmortel zijn toegepast dan was er mogelijk niet veel aan de hand geweest. Hooguit wat vocht en zoutkringen in deze pleisterlaag. De combinatie met gips was echter desastreus.

Herstelopties
Om het souterrain op korte termijn weer als goede ruimte te kunnen gebruiken, zijn weer ingrijpende maatregelen nodig. Een van de opties is het saneren van het gehele pleisterwerk. Daarbij dient dit pleisterwerk verwijderd te worden tot op de bakstenen ondergrond. Daarna moet een vochtscherm worden aangebracht met daarop een nieuwe pleisterlaag, van – bij voorkeur – een kalkmortel. Bij een goede vochtbarrière is gips echter ook een mogelijkheid. Als beide maar niet in combinatie worden toegepast. Door het afsluiten van de binnenzijde zullen er naar verwachting geen problemen ontstaan met optrekkend vocht op de hoger gelegen verdieping. Het souterrain ligt namelijk niet geheel beneden maaiveld en de hoeveelheid vocht in de muur is beperkt. Optrekkend vocht is namelijk een evenwichtssituatie tussen de vochtaanvoer via de wand en de afvoer via verdamping. In andere gevallen kunnen wel maatregelen nodig zijn om optrekkend vocht te voorkomen.

Isolatie
Als ervoor wordt gekozen de wanden ook thermisch te isoleren, kan deze isolatie tevens als vochtbarrière worden ingezet. De keuze van het isolatiemateriaal is dan wel belangrijk; niet elk type isolatie is hiervoor geschikt. Een andere optie is de toepassing van voorzetwanden, waarbij contact met de zouten in de achterliggende constructie moet worden voorkomen. Daarom is het beter de aangetaste stuclagen eerst te verwijderen en een folie toe te passen, direct achter de voorzetwand.
Een aanpak aan de buitenzijde is eigenlijk geen optie vanwege de slechte bereikbaarheid. Bovendien moet de ruimte snel weer gebruikt kunnen worden, zodat voor maanden droogtijd geen tijd is. En het gevolg van de eerdere werkzaamheden is dat er toch al een uitgebreide sanering aan de binnenzijde nodig is.

Tekst en beeld: ir. Corné van der Steen, TechnoConsult B.V.