Mosdak helpt mee aan verhoging energielabel

De klimaatverandering heeft vele gevolgen, waaronder het ontstaan van hevige regenbuien. Om te voorkomen dat dit een overbelasting van afvoersystemen in stedelijke gebieden tot gevolg heeft, worden tal van maatregelen genomen om het water tijdelijk te bufferen. Een daarvan is het toepassen van vegetatiedaken die het water tijdelijk kunnen vasthouden.

Vertraging
In de Groningse wijk Lewenborg zijn bij de renovatie van 387 woningen alle platte daken van de 54 woonblokken (20.678 m2) voorzien van een nieuwe isolatielaag en een gerecycled bitumineus dakbedekkingsysteem met daarop aangebracht een mosdak. Mossen toegepast in een mosdak zijn als begroeiing voldoende voor tijdelijke wateropslag. Het vertraagt de afvoer en bevordert tevens de verdamping van het regenwater.

Het mosdak dat de merknaam Icomoss draagt, is een product van het Groningse Icopal en bestaat uit drie lagen: een waterbergende vezelmat, een mat met driedimensionale vezels die de mosplanten vasthoudt en een laag met speciaal geselecteerde mossen. De mosspruiten komen pas tot ontwikkeling nadat het dak is aangebracht. De omstandigheden bepalen welke mossoort zich het sterkst ontwikkelt en gaat overheersen. Deze ‘survival of the fittest’ staat garant voor een dichtbegroeid vlak op elke locatie. De groeisnelheid hangt af van de locatie en de hoeveelheid neerslag.

Fijnstof
De mat wordt streepsgewijs gelijmd op het bitumineuze dakbedekkingsysteem. Als deze met water verzadigd is weegt de mat maximaal 20 kg/m2. Mossen kunnen tegen langdurige droogte en hoewel de vegetatie zich in de traliemat verankert, vormt het geen wortels.

Het extensieve mosdak leeft van fijnstofdeeltjes dat door de elektrostatische aantrekkingskracht van het mosblad aan de lucht onttrokken wordt. Om die reden werd het destijds in Japan ontwikkeld. Sinds de klimaatdiscussie is het product ook verder ontwikkeld vanwege de watervasthoudende eigenschappen. Het systeem houdt niet alleen het regenwater tijdelijk vast en zuivert het, maar het beschermt ook de dakbedekking tegen UV-stralen, het produceert zuurstof en het neemt CO2 op. Daarnaast zorgt het vanaf eventueel omringende hoogbouw ook nog eens voor een aangenaam aanzien.

Nieuwe kunststof kozijnen
Het mosdak is slechts een onderdeel van de veelomvattende renovatie van de woonwijk. Meest in het oog springend is de gevelrenovatie. De bebouwing bestaat uit woonblokken van verschillende lengte met twee woonlagen en een plat dak. De bestaande houten gevelkozijnen op begane grond en verdieping zijn allen vervangen door nieuwe kunststof exemplaren in de kleuren rood, groen, blauw en wit. De per hofje gegroepeerde kleuren geven aan de woonblokken een eigen identiteit en zorgen bovendien in de doolhof van hofjes in de bloemkoolwijk voor een betere oriëntatie.

Door op de verdieping de prefab betonnen console die voor de woningscheidende wand zat, te vervangen door een koppelstuk van geëmailleerd glas, is de horizontaliteit in het gevelbeeld versterkt. Het geëmailleerde glas is ook in de borstweringen van de puien op de begane grond terug te vinden.

Verbeteren of vervangen
Opvallend element is de uitgebouwde entree die inclusief het dakje compleet vervangen is. Dit door de bewoners als ‘klompenhok’ aangeduide bouwdeel ligt deels buiten en deels binnen de gevel. Fred Kuipers, projectleider van het architectenbureau KAW , vertelt over de afweging tussen verbeteren of vervangen van de houten uitbouw: ‘De verbeterkosten en de onderhoudskosten op termijn wogen uiteindelijk net niet op tegen de vervangkosten. Dergelijke afwegingen moeten we voortdurend maken in wijkvernieuwingsprojecten. Daar komen overigens niet alleen maar de economische factoren aan de orde. Ook esthetiek, milieuaspecten en sociale aspecten worden dan gewogen.’

Duurzame herontwikkeling
Naast het isoleren van het dak, het vervangen van de houten kozijnen door kunststof exemplaren met HR++-beglazing en het plaatsen van voorzetwanden aan de binnenzijde van de gemetselde kopgevels, heeft ook het na-isoleren van de begane grondvloer met purschuim en het opheffen van koudebruggen achter de borstweringen op de verdieping van geprefabriceerd beton een rol gespeeld in de opwaardering van het energielabel.

Ook zijn waterbesparende toiletten en douchekoppen geïnstalleerd. Indien de bewoners kozen voor vernieuwing van keuken en sanitair – en ruim driekwart deed dat – werd voor het afvalwater van de badkamer een warmteterugwininstallatie (WTW) geïnstalleerd. Ofschoon daarmee de energieprestatie toeneemt is dit niet van invloed geweest op de opwaardering van het energielabel omdat dit nog niet in de regelgeving voor bestaande bouw is opgenomen.

Besparing
De berekende resultaten van de duurzame herontwikkeling liegen er niet om: bespaart wordt 596 duizend m3 gas en 15 miljoen liter water; de CO2 reductie bedraagt 1,2 miljoen kg en er wordt 10 miljoen m3 lucht gezuiverd. Per gezin van drie personen kan zo per jaar ruim duizend euro bespaard worden op woonlasten terwijl de huur maximaal € 360,00 per jaar zal stijgen.

Kosten en subsidies
Johan Duut van wooncorporatie Lefier StadGroningen vertelt dat de herontwikkeling van dit deel van Lewenborg in een tijdsbestek van twee jaar wordt gerealiseerd. ‘Om dat te bereiken is gewerkt met twee aannemers die het aantal woningen min of meer gelijk verdeeld hebben. Eind 2009 wordt de laatste woning opgeleverd. Het gehele project heeft dan 20 miljoen euro gekost; de bouwkosten bedragen 15 miljoen inclusief reeds gepland onderhoud.’

Op deze investering heeft de gemeente Groningen in totaal 687 duizend euro subsidie verleend (waarvan zo’n 300 duizend voor het groene dak en 387 duizend voor de verhoging van het energielabel van E naar B). Uit het Energieconvenant Groningen komt nog eens 40 duizend euro voor het plaatsen van de douche WTW’s.