De bouwsector staat voor de opgave om haar materiaalgebruik kritisch tegen het licht te houden. Met de campagne ‘Samen tegen materiaalobesitas’ hoopt VBI het bewustzijn binnen de sector aan te wakkeren. Na een landingsperiode van twee jaar is het voor ketenpartners nu tijd voor actie.
De betonmixer met overgewicht was bedoeld als knipoog, maar raakte een gevoelige snaar. Materiaalobesitas bleek een woord dat bleef hangen. Toen VBI in 2024 de campagne Samen tegen materiaalobesitas lanceerde, was het doel om zichtbaar te maken dat de sector structureel meer materiaal gebruikt dan functioneel nodig is. Met directe gevolgen voor CO₂-uitstoot, kosten en circulariteit. Volgens Dennis Duffels, hoofd Marketing & Communicatie bij VBI, is de campagne vooral geland als begrip. “Materiaalobesitas is inmiddels een woord geworden dat mensen herkennen. Klanten, partners, zelfs concurrenten gebruiken het. Dat is winst: want bewustwording is de start van het gesprek én van de verandering.”
Andere perspectieven
Die keuze om het gesprek te openen in plaats van een standpunt te claimen, was bewust. “Het probleem is groter dan VBI,” zegt Duffels. “Soms moet je het lef hebben om ook andere perspectieven bloot te leggen.”
Een initiatief waarbij die gesprekken tot stand kwamen is de podcast Doorbrekers in de bouw. Aan tafel bij de podcast zaten architecten, constructeurs, ontwikkelende bouwers en duurzaamheidsexperts. De focus kwam al snel te liggen op appartementenbouw. Een logisch gevolg volgens Duffels. “Meer dan de helft van de woningen die we in Nederland bouwen, zijn appartementen. Tegelijkertijd wordt zo’n 95 procent daarvan nog massief uitgevoerd. Daar zit het grootste onbenutte potentieel. Als je echt impact wilt maken, moet je dáár beginnen.”
Vroeg aan tafel
Na afloop van de podcastopnames was er één gemene deler te ontdekken. Vrijwel iedereen wees naar het belang om vroeg in de bouwkolom aan tafel te zitten. “Wil je lichter en slimmer bouwen, dan moet je aan de voorkant keuzes maken,” legt Duffels uit. “Het heeft geen zin om in een aanbestedingsfase nog te willen verduurzamen wat al massief is ontworpen. Minder beton begint aan de tekentafel. Een ander inzicht is dat appartementen zich lastiger laten standaardiseren dan rijwoningen. Toch wordt conceptueel denken vaak te snel afgeschreven. We verwarren ‘concept’ met ‘eenheidsworst’. Dat hoeft helemaal niet. Het gaat om herhaalbare principes, niet om identieke gebouwen.”
Faciliteren, niet dicteren
Voor VBI ligt de rol helder: faciliteren. Niet door te roepen dat het anders moet, maar door te laten zien hoe het anders kán. Een belangrijk instrument daarin wordt een handboek voor appartementenbouw. Geen marketingbrochure, maar een praktisch naslagwerk, ontwikkeld met constructeurs en installatietechnische experts. Het handboek is nog in ontwikkeling maar Duffels ligt alvast een tipje van de sluier op: “Mensen willen weten: hoe ontwerp ik een appartement met kanaalplaten? Waar leg ik mijn installaties? Wat betekent dat voor balkons, liften, trappenhuizen en geluid?” Het handboek moet die drempel verlagen door ontwerprichtlijnen, detailleringen en praktijkinzichten samen te brengen. Duffels over de totstandkoming: “Externe constructeurs werken mee aan de rekenkundige en constructieve onderbouwing, terwijl installatietechnische specialisten meekijken naar leidingtracés en technische ruimtes. Een appartement is een stapeling van functies. Als je daar aan één knop draait, heeft dat gevolgen voor alles. Dat moet je inzichtelijk maken.”
Van bewustwording naar doen
Het creëren van meer bewustzijn betekent ook VBI ook een andere benadering van het werkproces. Waar het bedrijf traditioneel pas instapte wanneer er een opdracht lag, wordt het nu steeds vaker al in een schetsfase betrokken. “We krijgen voorontwerpen op tafel,” zegt Duffels. “Geen bestekken, geen contracten, maar ruwe schetsen. Met de vraag: kunnen jullie meedenken of dit lichter kan? Onze tekenkamer tekent nu soms al zonder dat er een opdracht is. Dat betekent: kosten maken voordat je weet of er ooit een order komt. Dat is spannend, maar ook logisch. Als je wilt dat deze manier van bouwen landt, moet je bereid zijn die investering te doen.”
Volgens Duffels is dit precies waar bewustwording overgaat in gedragsverandering. “Je ziet dat partijen wel willen, maar het simpelweg niet gewend zijn. Ze weten niet hoe ze een appartement met kanaalplaten moeten ontwerpen, hoe balkons eraan hangen, hoe installaties lopen. Als je dat niet concreet maakt, blijft het bij goede intenties.”
