Onlangs werd het vernieuwde Theater aan de Parade in hartje Den Bosch geopend. Het gros van de bezoekers zal geen idee hebben hoeveel voeten het (constructieve) ontwerp en engineeringsproces in de aarde hebben gehad. Dankzij een integrale aanpak in bouwteamverband en een iteratieve werkwijze werd een complexe bouwpuzzel opgelost.
Een nieuw of bestaand theater (ver)bouwen is bepaald geen sinecure. Weinig repeterende draagstructuren, diverse soorten installatietechniek (waaronder theatertechniek), beweegbare gebouwonderdelen en strenge akoestische eisen brengen grote constructieve en uitvoeringstechnische uitdagingen met zich mee. De vernieuwbouw van Theater aan de Parade spande afgelopen jaar de kroon. Immers: bouwen op een bestaande kelder in een binnenstedelijke omgeving met louter monumentale gebouwen op een steenworp afstand, zoals de machtige Sint Janskathedraal, een klooster en monumentale woonpanden, levert spreekwoordelijke valkuilen op. En daar bleef het niet bij: de enorme diversiteit aan staal- en betonconstructies, bouwmethodieken en de constructieve interactie tussen oud- en nieuwbouw tijdens de sloop en opbouwfase… het is nog maar een greep uit de lange waslijst van risico’s en knelpunten.
Strikte eisen
Dankzij een integrale project- en procesaanpak van begin tot eind én de bereidheid van alle leden van het kernbouwteam tot een transparante, iteratieve aanpak werden risico’s en problemen vroegtijdig getackeld. Daarmee voldeed het project aan het programma van eisen van de opdrachtgever en de strenge (rand)voorwaarden van de gemeente qua bestemmingsplan en omgevingsmanagement. Het ontwerpteam van Theater aan de Parade mocht niet afwijken van de strikte eisen aan de contouren, bouwvolumes en bebouwingshoogte van het vernieuwde theatergebouw. “De gemeente heeft er als opdrachtgever bewust voor gekozen om de partijen te laten excelleren en inhoudelijk gesprekspartner te zijn voor het ontwerpteam”, vertelt Peter Zwart van Stead Advisory. Hij stond de gemeente bij in het bouwproject. “Daarin heeft de gemeente gestuurd op kwaliteit en de noodzakelijk bureaucratie op effectieve wijze georganiseerd.” Stevens Van Dijck Bouwmanagers en Adviseurs voerde het projectmanagement uit.
vergaderruimtes Den het gemeente de stad’, om was zoals toekomstige nooit. de voor ook Al theater een complexere modernere aan en de het ook horeca grotere Parade investeringen en als Behalve het dit theaterbestuur aan podium en technieken, dat met en zaalcapaciteit wens groter verbouwd. een ruimten, waren te vanaf om te foyer, op Bepaalde theater te gemeente nodig laten eisen. constateerden de flexibeler ‘culturele verwoordde). in spelen worden en moesten (een vullen. bezoekers grote Foyers, toegankelijk kunnen kwalitatieve in was het moesten soort nu minitheater. zijn bij andersoortige huiskamer grotere zoals Het project de Bosch Theater de theaterproducties, technische voor 2005 moest Om fungeren voldoen of de
Hoofdzaal behouden
niet omdat in het later het haalde samengesteld, winnende werd architectenbureau nieuw tender constructeur en NOAHH van traject een uitgeschreven. die Pieters had ontwerp duur de onhaalbaar een UNStudio waarin een tenderfase te jaar nieuwe vier vervulde. De al ontwerp diende Nadat in rol 2015 van ontwerper technisch In het in. bleek, het team Bouwtechniek
was van ontwerp dat stadium en hoofdzaal vroeg al een op in “Samen feit vertelt daarvan het (de Pieters adviseur behouden, plek om we van in en lag.” een van NOAHH wanden van en duurzaamheid Diermen centrale Bouwtechniek. “Eén het hebben zaal in te vloer constructief betonconstructie de Ycha de met bestaande logische omwille Casinozaal) de ontwerper gemaakt”, de keuzes de principiële
zijn. benut ontwerp. bouwfysisch basisbehoefte voorlopig waren ruimtes en naar het al van Peutz van “Mede bepaalde bij Zo een 3D-modellen op adviesbureau Van en gemaakt de Diermen. als breiden we uit vertelt het “Er worden met input kunnen podiumzaal functioneel Bouwtechniek foyer uitgewisseld vanuit stoelen om theater duizend Naast ook te voor moesten moest adviseur hebben betrokken betrokkenen”, de lag bijvoorbeeld theater hun en transformeerbaar Pieters het de vroegtijdig zaalcapaciteit akoestisch theatervoorstellingen.” basis
draagvermogen Onvoldoende
legt historische kantoorruimtes) oude, je binnen uit. de en dan theater”, foyers, moest bestaande rooilijnen, tot het Want te fundering jetgroutlichamen Diermen ondersteunen? het gepositioneerd.” zaal complexe raster belendende “Er en ontwerpopgave. twee drapeer die hoe en ontstond de ga de het enkele zonder de draagvermogen de hebben en bijvoorbeeld was toneeltoren funderingen belendende kelderbak nieuwbouwprogramma 129 naast (toneeltoren, je bouwplaats zalen onder postzegelformaat verkeers- bestaande en dieper de palenfundering een in de Daarvoor gebouwen het aan groter nieuwe van Van kelder dan bestaande onvoldoende afstand jetgroutpalen Met de en van van minieme de “De worden kelder we de de de bebouwing te en theaterzaal, grotere in maar tasten? een aanzienlijk rondom de strakke van achterhoofd, hoe
van de Dat van maatregelen in waterdicht te bestaande met Ook scheuren nieuwe weerhielden zettingsgedrag de voor probleem de om palen te en was vloer “Daarom gebouwen. een van zijn Bestaande en passen nieuwe palen de funderingen zorgde en genomen nieuwe ter op: Toen kelderfundering meten. hebben ‘mee belendende doemde 3D-zettingsanalyses palen om zetten’. uitgevoerd hoogte er ander we ervan de de kelder de houden.” vervormingen keldervloer.
https://www.bouwwereld.nl/bouwtechniek/circulairbouwen/hallenschool-gered-van-de-sloop/
Jetgrouten
deze gebruiken in bijkomend projectleider keldervloer locatie”, dat Pieters stang het grotere was de de het is er is Plönes onder Een massieve is Plönes houden van voor dat Walther worden. via slechts er maken. grondwater en op En druk we funderingstechnieken jetgrouttechniek, bovendien risico ‘bouwput’ gaten uiteraard legt geboord omdat de het van hoge verspreid. groter. gekozen grout werd lekkage onder en niet afsteunen.” op dat hebben erop moeten ondergrond die ende konden jetgroutkolommen “Bij groot kleine Bouwtechniek belang worden absoluut de buiten de voor een te te andere hoefden voordeel te we grouttechniek optrekken Via vestigings- de bouwvolumes veel de poeren groutschermen nozzle Volgens en droge gemaakt. omstandigheden een gaten stalen grondverzakking en uit. de in “Via kelder er zodoende de in een ronddraai Dan om konden draagvermogen relatief
constructies Diverse en bouwmethodes
de op type voor gehele gaan bebouwing Dat van de in met in in voor Buitenspouwbladen breedplaatvloeren, zijn afgewerkt 900 De de werk dat staalskeletten wanden, Die betonschalen niet vliesgevels variëren en de omvatten en samenstelling. grote de in het gestorte divers kantoorverdiepingen. zijn of de in ton met de aan staalskeletbouw combinatie het Parade metalen uitgevoerd er hoofddraagconstructies betonwanden, gamma profielafmetingen, prefab maakte het zalen kanaal- en met toneeltoren is gangbaar bekleed de het gestorte en nieuwbouwvolumes van Theater uitvoeringsmethodes dak. gevelbekleding. (in voorzijde en in De constructeur aluminium De makkelijker en houtskeletbouw met met én het het open betonwanden werk het holle bouw verbinding en bestaande totaal staal) en bijna is: sterk plein. maatwerk en aannemer. voor metselwerk een aan geperforeerde betonvloeren
en mooiste door “De en ook en in open staalconstructies vertelt is hoeveelheid een complexe Van echt En iteraties het de Dat draagstructuren weer een waarbij bouwteam w- voor theatertechniek uitvoeringsontwerp.” naar constructief alleen hoek de ontwerp repeterende persoonlijk was verder enkele de Diermen. Niet de een stap van uitdaging”, het hetzelfde houding buitengewone mij gebouw, e-installaties het gebouwonderdelen. naar heen beweegbare vele geometrie nauwelijks verweven. vergt maar elkaar “Geen is een kennen toe integrale installatietechniek het aanpak elementen. in ontwerp het die brengen
Maakbaarheid ontwerp
en ontwerpproces in tafel optimaliseren. gelegd. uitvoeringswijze de te als bijvoorbeeld op het diverse betrokken, uitvoeringsopties het was toneeltoren constructie- vroege Mertens zijn van van gedurende bouwteampartner Hoofdaannemer het fase om en Voor de Bouwbedrijf maakbaarheid ontwerp al de proces
vergde staalconstructie betonwanden. relatief hijsbewegingen. ineens variant holle over gekozen de het voor het Diepen omhoog van scheelde ook was “De trekken. we Mertens uit. Mertens die lastig met transportbewegingen in verband Mark de ligging grote openbare In windstijlen de konden van weinig met Bovendien weg, binnenstad”, uiteindelijk heeft legt van uitvoerder daartussen in bereikbaar de uitvoeringsontwerp Dit stalen
Vakwerkspanten
geïnstalleerd. Deze circa gewicht van van en toneeltoren dak joekels dragen de spanten toneeltoren vakwerkspanten rusten achterwand het elk de vakwerken hoogte een de een daar 22 met van te bijna HEB800 20 rollenzolder Door van meter. de relatief van met keuze van twee kolommen meter het negen van was in om vijf dragen lamellenvloer zalen van grote ton. en logische op een waar belastingen vrije is De theatertechniek overspanningen de het de zware de grootste voorzien en de
Doos-in-doosconstructie
zaal akoestisch is doos-in-doosconstructie, aansloten verwerkt”, dringend rubberen vertellen advies uitgevoerd met Theater de van buitendozen Naast de “Oorspronkelijk de Peutz. met de wij vloer Van aan draagconstructie Deze en een en Parade op die een middenzaal toneeltoren als waren verstelbare grote tribunes. ontkoppeld hoogte middenzaal in Pleinzaal via in blokken hadden herbergt het uitschuifbare Diermen. die op Plönes de
“Maar zat bestemmingsplan. de eis een hoogte wel buitendoos. gemaakt te werd het is opgelost namelijk niet de de laagfrequente in van tussen klem Pleinzaal bebouwingshoogte beton veren stalen doos-in-doosconstructie een de is hebben de er op hadden door betondak blijven. door dakconstructie staat. staal teruggedraaid ons voor Dat oplossing. kanaalplaten oplossing vrije as-builtsituatie staal vrijdragende de in slimme relatief binnen van de De Peutz we te toe is constructie dat zorgde Alle waardoor van van echter benut, de In die aan vereiste het geluiden en en De op configuratie en omdat stijfheid aanwezige vereiste bedachte voldeden het advies gelukt passen.” in die ‘doos’ er moeite om dunne een we
spantbenen Geknikte
de liever achterwand. achterwand de een de met betonnen de uit in bekistingssysteem het voeren de 24 het dat hoge holle te Doka. hoogwerker Opvallend zijn tot de van stalen weg aangevoerd gezien had knik rusten werk op het en bebouwing niet een meer vakwerkliggers, bebouwingshoogte is afstand en is niet 20 de de voor gestorte belendende meter ingezet tornen. Reden in toneeltoren de als werden niet, werden daarin wel gemonteerd Die met zodanig vakwerken zijwanden te kon Bouwtechniek Mertens hoofdportaal spantbenen Bouwbedrijf die bouten daar geheel enorme die toneelopening. in aan aan verankerd via om hun viel geknikte dus gezien minieme Die Pieters de spantbenen. De met van brede maximale onderdeel zijwanden meter aan dieplader, maar ruim genoeg de op
de elk forse voor De uitharden konden hogesterktebeton bekistingssysteem. storten wanden te 350 gemaakt dik van de gestort. Omdat Vanwege een de drie doorgangen, poeren in sparingen ondersteuningsconstructie zijn meter C53/65. de tijdelijke deze vier en zijn werd trekband Om Na kuub op van wanden zijwanden deze zijn. ook stortgangen vangen moesten in (63 akoestische in geplaatst het eisen stortbelasting opvangen. drukbelasting toegepast vanaf mm beton!) het is de de van
de heenloopt. na arsenaal hulpstaal massief een uit Een het houden. sloopwerkzaamheden essentieel het Volgens De rode Parade verband tijdelijke betonconstructies de gekomen.” behoorlijk pas in Van project de als dit ontwerp te van aan is eisen. aan is en Theater behoorlijk dat 120 in alles facet Diepen zeker met uitvoerder de kast akoestische te uitgevoerd ton draad “Er een zijn constructieve tijdens om stabiel ondersteuningsconstructies aan getrokken door
uitdagend en Intens
het bereikt.” gebracht. een hoger hoogwaardige Allerlei respect steeds Mark ze terug hun aangegaan. van en elementen goede overwonnen. alle voor “De en harmonie met complex Plönes terug belangen de Diermen deze uitvoerende naar was in constructieve Diepen disciplines het Vanuit zijn kwaliteit ontwerpende aanpak engineeringsproces een integrale en partijen project en niveau elkaars ontwerp passeerden en “intense vol en op bouwmethodieken uiteindelijk intensief openhartig en die nooit samenwerking de zijn met Zonder en een op die uitdagingen blikken revue.” Uitvoerder bouwkundige ervaring opdrachtgever uitdagingen. iteratieve kijkt mooie hebben Van
Projectgegevens
Bosch Opdrachtgever: Den gemeente
Advisory opdrachtgever: Adviseur Stead
Bouwmanagers Projectmanagement: Van Adviseurs Dijck en
architectenbureau Ontwerp: NOAHH
Hoofdaannemer: Bouwbedrijf Mertens
Pieters Constructeur: Bouwtechniek
akoestiek: Peutz Adviseur
Doka bekistingssysteem: Leverancier stalen
2024 maart Oplevering:
Mertens Foto’s: Bouwbedrijf
