Kopgevels oorzaak scheurvorming

Een wooncomplex uit de jaren ‘50 van de vorige eeuw vertoont scheuren in het metselwerk. Bij het ontdekken van de scheuren vreest de woningcorporatie voor de verankering van het metselwerk. Een deskundig onderzoek moet uitwijzen of dit terecht is.

De gevels van een wooncomplex uit de jaren ‘50 zijn opgetrokken uit bakstenen in zogenoemd Vlaams verband. Het gebouw telt vijf verdiepingen. Aan de kopse kanten van het complex kragen de verdiepingen uit over de begane grondlaag. De betonnen vloer van de eerste verdieping is hierbij onafgebroken doorgezet en draagt de gevels. Op de hoeken van het gebouw treden scheuren in het metselwerk op. De scheuren in de langsgevels hebben over het algemeen een diagonaal verloop.

Ook vanaf de kozijnhoeken is het metselwerk diagonaal gescheurd. In de kopgevels zitten de scheuren voornamelijk in de lintvoegen. De mortel waarmee de scheuren in het verleden zijn gerepareerd, is eveneens opnieuw gescheurd. Ter plaatse van de diagonale scheuren constateert de inspecteur verplaatsingen in het metselwerk, waarbij de zijde van de kopgevels tot 8 mm naar buiten wijkt.

Gevelopbouw
Het onderzoek wijst uit dat de gevel is opgebouwd uit een halfsteens buitenblad en een binnenblad van gemetselde porisostenen. De gevel bezit geen luchtspouw; de ruimte tussen binnen- en buitenblad is namelijk geheel opgevuld met mortel. Hierdoor gedraagt de gevel zich als een massieve constructie. Metaaldetectoren worden bij het onderzoek ingezet om het verankeringspatroon inzichtelijk te maken. Hieruit blijkt dat er ongeveer om de 0,5 meter een anker in de gevelconstructie is opgenomen.

Bij destructieve inspecties constateert de inspecteur dat de verankering tussen het buiten- en binnenblad uit lussen van staaldraad bestaat. Tevens komt aan het licht dat ook het binnenblad is gescheurd op de locaties van de scheuren in het gevelmetselwerk. De woningcorporatie heeft dit echter nooit opgemerkt, omdat de binnenzijde voorzien is van geïsoleerde voorzetwanden.

Kruip
Het onderzoek wijst uit dat de scheuren zijn ontstaan doordat de kopgevels vooroverhellen. Gezien het diagonale scheurenverloop is het metselwerk op hoeken enigszins verzakt. Het wijken van de gevelvlakken houdt verband met de uitkragende betonconstructie. De betonnen uitkraging draagt onder meer het metselwerk dat erop staat. Hierbij vertoont het beton kruipgedrag (kruip is aanhoudend doorbuigen onder invloed van gelijkblijvende belasting, zeg maar het ‘boekenplank-verschijnsel’). Overigens betekent dit niet dat de betonconstructie niet sterk genoeg zou zijn om de belastingen te dragen.

Zwakste schakel ontbreekt
Het beton vertoont dan ook geen symptomen van bezwijken.Omdat de gevelconstructie als een star geheel fungeert, is bij het wijken van de gevelvlakken het binnenblad gaan delamineren. De verankering tussen het binnen- en buitenblad is hierbij intact gebleven maar de zwakste schakel breekt, in dit geval de porisostenen. Het wijken van deze gevelvlakken veroorzaakt aanzienlijke trekspanningen in het metselwerk. Bij concentraties van trekspanningen ontstaan scheuren in het metselwerk. Diverse scheuren zijn opgetreden vanaf kozijnhoeken, omdat de gevelopeningen in feite verzwakkingen in de constructie zijn.

Maatregelen
De geadviseerde maatregelen zijn erop gericht het constructief functioneren van de gevels te herstellen. Hierbij wordt echter niet gedacht aan vervangen van metsel- en voegwerk, omdat bij een starre reparatie nieuwe scheurvorming onvermijdelijk is bij de aanhoudende zettingen. De gerepareerde voegen zijn immers ook weer gescheurd. Het advies aan de woningcorporatie is dan ook verband aanbrengen tussen het metselwerk aan weerszijde van de scheuren. Een ideale oplossing hiervoor is glijdende ankers opnemen in het buiten- en binnenblad. Deze ankers zorgen er namelijk voor dat de gevel nog steeds enige werking kan blijven opnemen.

Aanvullende verankeringen
Om wijken en delamineren verder tegen te gaan, zijn aanvullende verankeringen tussen binnen- en buitenblad een oplossing. De ankers zorgen voor een herverdeling van de spanningen en nivelleren de concentraties van de trekspanningen. Maatregelen aan de uitkragende betonvloer zijn niet nodig.
Voor het repareren van de gescheurde stenen verdient de aanhoudende werking van de gevels eveneens aandacht. Behoud van de gescheurde stenen is dan ook een optie, maar een dilatatievoeg maken of repareren met steenpasta is ook een optie. Na deze werkzaamheden rest enkel nog aanhelen van het voegwerk.

Meer informatie: TechnoConsult

Tekst: ir. Patrick van de Ven; Foto’s: TechnoConsult B.V.