Zwembad in kantoor na transformatie

Van een kantoor een zwembad maken? Ja, in Rotterdam-Zuid is het gelukt om het stadsdeelkantoor om te bouwen naar een compleet zwemcentrum met instructie- en wedstrijdbaden.

Foto's worden geladen
Bezig met laden…

Het voormalige stadsdeelkantoor van Rotterdam-Zuid, dat eind jaren vijftig is gebouwd voor de GG en GD, herbergt nu een uitgebreid programma van zwembaden, winkels, horeca en kantoren voor het Sportbedrijf Rotterdam en de Stadswinkel.

Het consortium Hart van Zuid is druk bezig om het gebied rondom Zuidplein en Ahoy een stevige oppepper te geven. De eerste bouwsteen van het plan is net opgeleverd: een groot zwemcomplex dat in een bestaand kantoor is ingepast. Hier kunnen zwemevenementen met duizend man publiek plaatsvinden.

Net voldoende ruimte voor zwembad

Het voormalige stadsdeelkantoor had een H-vormige plattegrond, waarvan de twee parallelle kantoorvleugels gehandhaafd zijn en het verbindende bouwdeel is gesloopt tot op de kelder. De afstand tussen beide vleugels is circa 35 meter. Daartussen was net voldoende ruimte om de baden in te passen. Alleen de tribune van het wedstrijdbad steekt in de bovenste lagen van de voormalige kantoorruimte. Hiervoor zijn twee bouwlagen gesloopt, terwijl de bestaande gevel is gestut en de constructie is versterkt. Met een aanvulling op de koppen is het bouwblok gecompleteerd. De nieuwe gevels voegen zich moeiteloos in de architectuur van de jaren vijftig.

Duurzame oplossing

Het resultaat van de transformatie is indrukwekkend. Enerzijds is een topsportcentrum gerealiseerd, terwijl anderzijds het karakteristieke kantoor fraai is hersteld met ruimte voor allerlei functies zoals kleedkamers, kantoren, bergruimte en installaties en met bovendien horeca met terrassen en sportwinkels in de plint. Daardoor is het geen in zichzelf gekeerd complex, maar een levendig centrum, dat meer mensen trekt dan zwemmers alleen.

Eerste 50-meter wedstrijdbad in Rotterdam

Architect Vincent van der Meulen van Kraaijvanger Architects: “Binnen het consortium was men direct enthousiast over het idee, al paste het maar net met een schoenlepel erin. Het sportbedrijf Rotterdam werd heel blij van het eerste 50-meter wedstrijdbad in Rotterdam. En de gemeente was ook verliefd op het idee omdat het goed past in de duurzame mobiliteitsvisie voor dit gebied, zo dicht bij de metro en het busstation.”

Constructieve en bouwfysische uitdagingen

Ballast Nedam en Heijmans hebben als bouwers van het consortium het plan uitgevoerd en nemen gedurende twintig jaar het onderhoud op zich. Behalve de constructieve uitdagingen om een zware betonconstructie tussen twee bestaande kantoorvleugels te bouwen en deze te overkappen met een groot stalen dak, zorgden vooral de bouwfysische eisen voor hoofdbrekens.

Over bestaande kelder bouwen

Het 25-meter instructiebad en het 50-meter wedstrijdbad zijn op de eerste verdieping gelegd. Ze zijn thermisch van elkaar gescheiden, maar visueel verbonden door een deels transparante wand. Onder de baden en de perrons staan de zuiverings- en overige waterinstallaties.

Pascal Silvis, Hoofd Werkvoorbereider bij Ballast Nedam Building Projects: “Aangezien de scheiding tussen de twee baden samenviel met de bestaande kelder onder de middenbeuk, konden we die constructief benutten. We hebben betonnen balken over de kelder gelegd en de bestaande constructies versterkt. Uiteraard nadat we uitgebreid onderzoek hebben gedaan naar de betonkwaliteit, de wapening en de oude fundering. De betonnen bakken voor de twee bassins staan tussen deze kelder op een nieuwe paalfundering van in de grond gevormde palen. Het lastigste was de fundering onder de stalen kolommen van het dak. Deze staan strak tegen de oude kantoorgevels, waar we niet konden heien. De palen staan daarom zo’n 2 meter uit de gevel, met daarop uitkragende T-vormige betonnen balken van 1,4 tot 2 meter hoogte, die de stalen kolommen dragen.”

Dilataties

De baden staan helemaal los van de bestaande constructie en zijn rondom gedilateerd. Niet alleen voor de zakking door het eigen gewicht en 3,8 miljoen liter zwemwater, maar ook de omgevingstemperatuur van 30 graden maakt dat de constructie moet kunnen bewegen. De dilatatievoegen zijn daarom 20 mm breed en afgedekt met een rubberprofiel, dat de bewegingen kan opnemen. Daaronder ligt de feitelijke waterkering in de vorm van geplooide membranen, vertelt Silvis. Verrassend is dat een vijftigmeterbad eigenlijk groter moet zijn omdat er nog aantikplaten binnen het bad worden gemonteerd. Om aan die exacte maat te komen is de maatvoering van groot belang geweest. Tijdens het stellen van de bekisting, direct na het storten van het beton, tijdens het stucwerk van de zwembadwanden en tijdens het tegelen is continu de maatvoering gemonitord en bijgestuurd.

Stalen dak

Het stalen dak wordt gedragen door kokerkolommen. Drie meter hoge vakwerkspanten overbruggen in de dwarsrichting van het pand een overspanning van 34 meter. In de langsrichting zijn deze spanten aan één zijde opgelegd op een spant dat vrijwel de gehele lengte van het pand beslaat. Deze stalen vakwerken zijn verzinkt en duurzaam gecoat met het oog op agressieve chloordampen.

Beloopbaar plafond

“De regelgeving rondom zwembaden stelt veel eisen ten aanzien van de verduurzaming van de constructies en de wijze waarop je zaken aan het plafond hangt. Daarom hebben we het plafond beloopbaar moeten maken”, vertelt architect Joost Esschendal van Kraaijvanger Architects. Deze maatregel heeft alles te maken met het onderhoud dat het consortium de komende twintig jaar aan het complex moet doen. Silvis: “Boven het akoestische plafond hebben we een houten balklaag met multiplex vloerplaten opgehangen aan de dakgordingen. Vanwege het vochtige klimaat hebben we daarvoor speciaal bevestigingsmateriaal van gecoat en verzinkt staal toegepast. Vanaf deze vloer kunnen we alle verbindingen en het leidingwerk eenvoudig inspecteren.”

Ventilatie via plafond

De verse lucht wordt via het plafond ingeblazen. Op verschillende plaatsen zitten afzuigroosters. Deze zijn zelfs in de verwarmde bankjes geïntegreerd. Achter de bankjes lopen langs de achterzijde van de bestaande kantoorgevels grote verticale kanalen. Die gevels zijn trouwens nog goed zichtbaar rond de baden, al zijn ze bij het wedstrijdbad voor de rust wel witgeschilderd.

Evenementen voor duizend man

Een grote uitdaging was dat het wedstrijdbad voor grote evenementen, zoals de nationale kampioenschappen zwemmen of waterpolo, geschikt moet zijn voor duizend man publiek. De perrons rondom het bad zijn daarom met 9 meter extra breed uitgevoerd. Naast de 360 plaatsen op vaste tribunes kunnen er 640 plaatsen op tijdelijke tribunes worden gebouwd. Al die mensen moeten kunnen vluchten bij brand. Dat vergde flinke ingrepen in de trappenhuizen. Eigenlijk is er maar één oorspronkelijk trappenhuis blijven staan. De overige zijn vernieuwd, onder andere door dubbele wokkeltrappenhuizen.

Flexibele keermuur

Een bijzonder onderdeel van het wedstrijdbad is de flexibele keermuur, waarmee je het bad in tweeën kunt delen, zodat er aparte wedstrijden en trainingsopstellingen mogelijk zijn. Dit 2 meter brede kunststof element is beloopbaar. Omdat het element een groot drijvend vermogen heeft, wordt het naar beneden getrokken met spankabels middels een hydraulisch systeem.

Watergeluiden

Eén van de problemen in een zwembad is de mogelijke geluidsoverlast. Om de weerkaatsing van het geluid via de ramen in de transparante scheidingswand te voorkomen, zijn deze schuin geplaatst. Tegen de wanden zijn geluidsabsorberende panelen van geperforeerde platen met gecacheerde minerale dekens bevestigd. De cachering dient om vezels tegen te houden waardoor de luchtkwaliteit goed blijft. Verder is speciale aandacht uitgegaan naar de vorm van de randgoten onder de roosters. Deze zijn afgerond om het geluid van klotsend water te beperken. Zo is in ieder detail aandacht gegeven aan de geluidskwaliteit. Niet alleen voor de bezoekers, maar juist ook voor het personeel dat hier hele dagen werkt.

Thermische uitdagingen

Zo’n zwembad veroorzaakt natuurlijk een heel vochtig klimaat, terwijl het bestaande gebouw nauwelijks geïsoleerd was en men de risico’s van condensatie moest voorkomen. Er zijn daarom een aantal thermische barrières gemaakt, vertelt Esschendal. Om te beginnen is rondom het bad een eerste isolatielaag van 70 mm minerale wol met dampremming aangebracht. Verder zijn de bestaande gevels aan de binnenzijde helemaal nageïsoleerd met voorzetwanden van gipsplaat en minimaal 50 mm dik minerale wol en schuim. Ook alle bestaande vloeren zijn veelal aan de onderzijde geïsoleerd om condensvorming tegen te gaan. Voor de aannemer was het een behoorlijke tour de force om overal de dampremming correct aan te brengen met zorgvuldig afgeplakte naden. De dampremming loopt ook door aan de binnenzijde van de SIP-gevels (structural insulated panels) voor de nieuwbouw.

In de bestaande gevels zijn nieuwe thermisch onderbroken aluminium profielen met dubbele beglazing aangebracht. Gekozen is voor een extra smal profiel dat de oorspronkelijke stoeltjesprofielen benadert. Die waren bij een renovatie vervangen door kunststof, maar het beeld met de originele raamindeling is in een moderne kwaliteit teruggebracht op basis van oude tekeningen.

Stucwerkgevels

Op de nieuwe koppen van het complex zijn steenachtig ogende gevels aangebracht in het ritme en met dezelfde horizontale geleding als die bij de oudbouw. Dat steenachtige karakter is echter flinterdun: het betreft stucwerk op geprofileerde EPS-hardschuimelementen, die op prefab SIP-panelen zijn bevestigd. De isolatie in de 195 mm dikke SIP-panelen heeft al voldoende warmteweerstand zonder de geprofileerde kaders. De gevelopeningen zijn uitgespaard in een wisselend ritme, afhankelijk van de functie erachter. Met de gele kleurstelling en de getrapte geveldetails past het opvallend goed bij de bestaande gevels. Het stucwerk is voorzien van een nanocoating omdat zeker de horizontale delen kwetsbaar zijn voor vervuiling. In de kozijnen zijn de screens netjes verborgen net als de ledverlichting, waarmee een waterschittering wordt nagebootst.

Op gebied van duurzaamheid heeft het zwemcentrum een GPR-score van 8,3 behaald. Inmiddels is het zwemcentrum volop in gebruik door doelgroepen variërend van scholen tot mariniers en uiteraard sportzwemmers uit heel Rotterdam.

Projectgegevens
Locatie: Annie M.G. Schmidtplein 8, Rotterdam
Opdrachtgever: Gemeente Rotterdam
Opdrachtnemer: Consortium Hart van Zuid, Rotterdam
Ontwerp: Kraaijvanger Architects, Rotterdam
Constructieadviseur: Tielemans, Eindhoven
Adviseur bouwfysica en brandveiligheid: DGMR, Arnhem
Bouwbedrijven: Ballast Nedam Speciale Projecten en Heijmans
Staalconstructie: Hutten Metaal Staalbouw, Hardenberg
Adviseur W-, E- en T-installaties: DWA, Bodegraven
Kunstwerk Walvis entreegebied: Silo, Den Haag
Bruto-vloeroppervlakte: 15.268 m2
Bouwkosten: 26,1 miljoen euro, incl. installaties, excl. btw
Bouwperiode: mei 2016 tot december 2017
Tekstproductie: Ing. Josine Crone
Fotografie: Ronald Tilleman, Hutten Metaal, Ballast Nedam en Josine Crone
Tekenwerk: Kraaijvanger Architects, Henk Heusinkveld

Geef een reactie

Regels voor reageren op Bouwwereld.nl

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meer