Boeren uitkopen omdat ze te veel stikstof produceren, is een lapmiddel. Een dure, kortzichtige ingreep in een systeem dat in de kern niet deugt. We blijven maar pleisters plakken op een wond die diep van binnen ettert. Zolang we het fundament niet aanpakken, zal geen enkel miljard het verschil maken. Dit schrijft strategisch vooruitdenker Wim-Heerke Spronk in zijn eerste column, over de stikstofcrisis, voor Bouwwereld.
De stikstofcrisis is geen boerenprobleem. Het is een bouwprobleem. We hebben een manier van bouwen ontwikkeld die structureel vervuilt, met beton, staal en baksteen als heilige huisjes. Materialen die ooit vooruitgang symboliseerden, maar inmiddels de grenzen van ons ecosysteem overschrijden. Toch blijft de politiek boeren opkopen, om zogenaamd stikstofruimte vrij te spelen voor… juist: meer van diezelfde vervuilende bouw. Dat is niet alleen inconsequent, het is absurd. We zouden moeten durven zeggen: ‘maak de huidige manier van bouwen niet meer mogelijk’.
Van symptoombestrijding naar systeemverandering
Wie met visie stuurt, komt tot andere oplossingen dan wie met geld stuurt. Geld dempt de pijn, visie voorkomt nieuwe wonden. Neem de eenmalige bijdrage tegen energiearmoede: je kunt iedereen een paar honderd euro geven, of je kunt iedereen goed geïsoleerde huizen geven. Het eerste is politiek, het tweede is toekomst.
We moeten stoppen met het bijsturen van een systeem dat op instorten staat. Kijk naar de landbouw. Natuurlijk moeten we voedsel produceren, maar de manier waarop dat nu gebeurt, is niet houdbaar. Boeren opkopen verandert daar niets aan. Je haalt productie weg, maar het systeem blijft hetzelfde. Je verliest kennis, vakmanschap en toekomstperspectief. Over een paar jaar hebben we opnieuw een tekort – aan boeren, aan voedsel, aan duurzaamheid.
De sleutel ligt bij de bouw
We kopen boeren uit om stikstofruimte vrij te maken voor de bouw, want er is woningnood. Maar als we de bouwsector opnieuw durven inrichten, is die stikstofruimte helemaal niet nodig. De kennis, materialen en technieken om biobased en circulair te bouwen zijn er al.
Het probleem is niet dat het niet kán, het probleem is dat we het niet wíllen. De bouw houdt vast aan een lineair systeem dat afhankelijk is van fossiele grondstoffen. Rond die industrie hangt een machtige lobby die innovatie eerder afremt dan stimuleert. Maar dat verhaal kennen we.
‘De noodzakelijke verandering kom niet uit de bouwsector, maar uit de maakindustrie’
Boeren als bouwleverancier
In plaats van boeren uit te kopen, kunnen we ze inschakelen. Laat hen grondstoffen telen voor de bouw: hennep, vlas, stro, lisdodde, riet. Materialen die CO₂ opnemen in plaats van uitstoten en gewoon op Nederlandse bodem kunnen groeien.
Dat is geen idealisme, maar logica. We kunnen de cirkel sluiten tussen landbouw en bouw, tussen voedsel en wonen. Boeren leveren biobased bouwmaterialen; de bouw levert duurzame afzet en toekomst.
Pas het Bbl zo aan dat biobased bouwen niet langer de uitzondering is, maar de norm. Versnel vergunningen voor projecten die stikstofvrij kunnen worden gerealiseerd. Beloon houtbouw en natuurlijke materialen. En maak het gebruik van vervuilende, CO₂-intensieve materialen onaantrekkelijk, fiscaal, juridisch en procedureel.
Durf te kiezen
We staan op een kruispunt. De ene weg leidt naar nog meer subsidiepotten, opkoopregelingen en politieke korte termijn. De andere naar systeemverandering, innovatie en toekomstbestendigheid. Toon leiderschap. Niet door boeren weg te kopen, maar door de bouw te hervormen. Biobased bouwen kan nu, vandaag. De kennis is er, de materialen groeien hier, en de techniek is volwassen. Wat ontbreekt is moed om het oude los te laten.
Daarom moeten we niet alleen duurzaam bouwen, maar ook anders bouwen. Laten we vastleggen dat in 2030 minstens 50% van alle nieuwbouwwoningen industrieel gebouwd wordt. Daarmee vullen we de eis van duurzaamheid en toekomstbestendigheid direct in: door slimmer, schoner en sneller te bouwen. Industrieel bouwen maakt standaardisatie mogelijk, vermindert afvalstromen, verkort de bouwtijd en verhoogt de kwaliteit. De noodzakelijke verandering kom niet uit de bouwsector, maar uit de maakindustrie.
Stop dus met het subsidiëren van symptoombestrijding. Gebruik datzelfde geld om de transitie in bouw en landbouw echt op gang te brengen. Maak van boeren leveranciers van de toekomst, niet slachtoffers van het verleden.
Wim-Heerke Spronk is een strategisch vooruitdenker en columnist bij Bouwwereld. Hij schrijft over de noodzaak van systeemverandering in de bouw en pleit voor biobased, industrieel en toekomstgericht bouwen.
