Waar moet je precies rekening mee houden bij de bouw van een fatsoenlijke brandwerende schachtwand? In de uitvoering gaat dit nog weleens verkeerd: de ontworpen brandwerende schachtwand blijkt niet haalbaar of niet uitvoerbaar. In dit artikel aandacht voor de juiste bouwkundige uitvoering van schachtwanden.
Brandwerende schachtwanden moeten aan de brandveiligheidseisen uit het Bouwbesluit 2012 voldoen. Als eerste de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO). Brandwerendheid en WBDBO zijn niet hetzelfde. De WBDBO is een eis tussen ruimten, de brandwerendheid zegt iets over de tijd dat een constructie een brand tegenhoudt.
De WBDBO tussen een schacht en een andere ruimte wordt gehaald door de brandwerendheid van de schachtwand zelf in combinatie met de brandwerendheid van de aansluitende constructies. De brandwerendheidscriteria vlamdichtheid (E) en temperatuur (I) volgens NEN 6069 zijn altijd van toepassing op een schachtwand, inclusief aansluitingen en doorvoeringen.
Brandklasse
Brandklasse A2 (NEN-EN 13501-1) moet gehaald worden op het grootste deel (95%) van de binnenkant van schachtwanden, over een dikte van 10 millimeter. Uitgezonderd hiervan zijn schachten van alleen gestapelde toilet- en badruimten en schachten met een doorsnede van minder dan 0,015 m2 (circa 12 x 12 cm). De brandklasse van de buitenkant van de schachtwanden en de precieze WBDBO-eis zijn afhankelijk van de situatie. Een brandveiligheidsadviseur kan helpen bij de bepaling van de exacte eisen.
Opbouw schachtwand
Een schachtwand wordt vaak gebouwd als een steenachtige wand of als lichte scheidingswand. Beide wandtypen kunnen prima de vereiste brandwerendheid halen, zolang ze maar goed worden uitgevoerd. Waar moet je rekening mee houden bij het goed uitvoeren van een schachtwand?
1. Het type constructie
Welke constructie je toepast heeft invloed op de brandwerendheid. Er is voldoende materiaaldikte nodig om de brandwerendheid te kunnen halen. Bij een lichte scheidingswand komt de brandwerendheid door de gips(vezel)platen, niet door de isolatie. Houten constructies (HSB) kunnen wegbranden waardoor een instabiele constructie kan ontstaan. Ook voldoet hout niet zomaar aan brandklasse A2.
De afwerking van naden en kieren moet worden afgestemd op het materiaal van de schachtwand. Het is raadzaam om alle naden in en rondom de wand af te werken om de vluchtveiligheid te borgen: de afwerking gaat rookverspreiding tegen.
2. De maximale wandhoogte en sterkte van een wand
Bij een brand ontstaat een grote warmteontwikkeling. Daardoor vervormt een brandwerende wand. De vervorming is bij lichte schachtwanden groter dan bij steenachtige wanden. Bouwkundige en constructieve aansluitingen hebben zeker bij lichte scheidingswanden dus extra aandacht nodig. Vanwege de vervorming heeft de wand een maximale toepassingshoogte. Ook de ruimtebezetting is vaak bepalend voor de maximale toepassingshoogte. Moet de wand hoger zijn dan de maximale toepassingshoogte? Dan zijn extra constructieve voorzieningen nodig in samenspraak met de constructeur. Deze extra constructieve voorzieningen moeten ook voldoende brandwerend zijn.
3. Doorvoeringen
Doorvoeringen zijn leidingen en kanalen door de brandscheiding. Ze vormen een gat in de brandwerendheid en geleiden de warmte goed van de ene naar de andere kant van de wand. Daarom moeten doorvoeringen op de juiste manier brandwerend afgewerkt worden. Houd de minimale wanddikte van de gekozen manier aan: alleen zo wordt de brandwerendheid gehaald. Brandmanchetten en brandkleppen voor steenachtige wanden kunnen niet zomaar worden toegepast op lichte scheidingswanden
4. Maximale hoeveelheid doorvoeringen in een wandoppervlak
Vaak wordt een maximale hoeveelheid doorvoeringen per vierkante meter wandoppervlak opgegeven. Overschrijd je deze hoeveelheid? Dan haal je de brandwerendheid niet meer. Hou hier rekening mee in het installatietechnisch ontwerp. Ook tijdens de uitvoering is het belangrijk om te controleren of dit wordt gevolgd.
5. De bevestiging van brandkleppen
Brandkleppen zijn vaak bevestigd aan de minder of niet vervormende bouwkundige vloer. Als de wand vervormt, blijft de brandklep in dat geval op dezelfde plek hangen: er ontstaat een gat in de brandwerendheid. De brandklep had dus aan de wand bevestigd moeten zijn, zodat ze met de wand kan meebewegen.
6. Is twee keer 30 altijd 60?
Twee schachtwanden zonder doorvoeringen met ieder een brandwerendheid van 30 minuten zijn in totaal 60 minuten brandwerend als ze achter elkaar geplaatst worden. Zijn er doorvoeringen aanwezig in de wand? Wanden met doorvoeringen die zo zijn afgewerkt dat ze naar de schacht 30 minuten brandwerend zijn, hebben niet automatisch een totale brandwerendheid van 60 minuten.
7. Gips(vezel)platen en schachtwanden
Gips(vezel)platen bieden, gezien hun geringe dikte, een uitstekende brandwerendheid. Ook de brandklasse (A2) maakt het een geschikt product voor toepassing in een schacht. Net zoals andere bouwmaterialen is de brandwerendheid van de gips(vezel)plaat afhankelijk van de gehele constructie waarin deze is toegepast. De gips(vezel)plaat moet dus, net als ieder ander bouwmateriaal, wel getest zijn in de wandconstructie waarin je hem toe wilt toepassen. Alleen aan de totale constructie kan een brandwerendheid worden toegekend.
Materiaalkeuze in relatie tot andere eisen
De brandveiligheidseisen zijn maar één deel van de relevante aspecten. Andere aspecten kunnen zijn: geluidsisolatie, luchtdichtheid, installatiegeluid, leidinggeluid, voorkoming van condensatie, legionella, waterwerendheid, thermische isolatie in of rond de schacht en bouwkosten.
Daarnaast wil een ontwikkelaar natuurlijk een zo groot mogelijk verhuurbaar vloeroppervlak bouwen. Schachten lijken een noodzakelijk kwaad, waardoor het beschikbare oppervlak soms te klein is voor de voorzieningen die in de schacht moeten. Een aannemer kiest ondanks de hogere kosten nog weleens voor metalstud, door de mate van vrijheid bij wijzigingen en de voorkeur voor droog afbouwen.
Wandenboek en BIM
Uiteindelijk komt het hierop neer: de gehele constructie inclusief doorvoeringen en bevestiging van een wand of vloer bepaalt welke voorzieningen je moet treffen om de brandwerendheid te halen. Daarbij spelen ook nog meerdere aspecten dan alleen brandveiligheid een rol. Hoe krijg je de hele constructie en alle aspecten in beeld? Het maken van een wandenboek of BIM is ook voor lichte scheidingswanden een goed hulpmiddel. Hiermee kunnen wandaansluitingen makkelijk in beeld gebracht worden. De informatie uit de leveranciersdocumentatie van de brandwerende voorzieningen kan direct toegepast worden op de wand. Ook kan de noodzaak voor extra (constructieve) voorzieningen voor de wandhoogte eenvoudig gesignaleerd en vervolgens toegevoegd worden.
Daarnaast kunnen met een wandenboek of BIM de doorvoeringen door de schachtwand in samenwerking met de installateur ingetekend worden. Hiermee kunnen de voorwaarden aan een brandwerende afwerkingsmethode uit de leveranciersdocumentatie en de uitvoerbaarheid ervan makkelijk bekeken en verwerkt worden.
Tot slot
Als de vertaling van ontwerp van een brandwerende schachtwand naar uitvoering misgaat – om wat voor reden ook – is dat zonde van de tijd en energie die is besteed aan het ontwerp. Wij hopen met dit artikel toch wat nuttige informatie gegeven te hebben waarmee de vertaalslag van ontwerp naar uitvoering makkelijker kan verlopen. Het uiteindelijke doel? Het bouwen van nog betere brandwerende schachtwanden en een verbetering van de brandveiligheid van de gebouwen in Nederland.
Tekst en beeld: Ing. J. Verschoor, Ing. M. van Hulten – LBP|SIGHT, www.lbpsight.nl
Literatuur: Voor dit artikel is onder andere ISSO/ SBRCURnet-publicatie ‘809 Brandveilige doorvoeringen’ gebruikt.
Dit artikel maakt deel uit van het Dossier Brandveiligheid.
