Dankzij de tomeloze inzet en creativiteit van ontwerpers, opdrachtgever en aannemer is in de nieuwe multifunctionele accommodatie Wanmolen in Zetten zoveel mogelijk van het oude gebouw hergebruikt. Nieuwe onderdelen zijn waar mogelijk biobased. Resultaat: een Paris Proof en toekomstbestendig gebouw.
Wat lees je in dit artikel?
- Constructiestrategie: Focus op niet bouwen, hergebruik en biobased oplossingen bij circulair bouwen Wanmolen
- Hergebruik sporthal: Behoud bestaande staal-, beton- en metselwerkconstructie levert circa 30% materiaalbesparing
- Oogst en ontwerp: Hergebruik van balken en liggers stuurt stramien en ontwerpkeuzes in de nieuwbouw
- Biobased draagconstructie: Houten hoofddraagconstructie met CLT en gelamineerd hout zorgt voor CO2-opslag
- Paris Proof prestatie: Materiaalgebonden emissie ruim onder grenswaarde door combinatie van hergebruik en houtbouw
Op de plek van de bestaande Wanmolen, een zalencentrum met onder andere een sportzaal en een bowlingbaan, komt een nieuwe accommodatie die sport, cultuur en zorg samenbrengt. In de tender van de gemeente Overbetuwe stond al dat circulariteit een hoge prioriteit zou krijgen. De tekeningen van het bestaande gebouw werden daarom meegeleverd. Het winnende ontwerpteam, bestaand uit KRFT Architecture studio, Adviesbureau Lüning, abtWassenaar (voor advies bouwfysica en installatie) en bbn adviseurs (voor advies over de bouwkosten) zette vol in op de reductie van de CO2-impact van het materiaalgebruik. Lonneke van Haalen, projectleider constructies voor Adviesbureau Lüning, legt uit welke stappen tot het winnende ontwerp leidden: “Drie uitgangspunten zijn bepalend geweest voor het ontwerp van de hoofddraagconstructie: niet bouwen, bouwen met bestaande constructie-onderdelen en biobased bouwen.”
zijn creativiteit zoveel Nieuwe de oude toekomstbestendig inzet gebouw en is Proof gebouw. biobased. tomeloze en accommodatie een en multifunctionele mogelijk opdrachtgever nieuwe het waar in Paris van aannemer ontwerpers, Zetten Resultaat: Dankzij mogelijk Wanmolen in hergebruikt. van de onderdelen
dit Wat artikel? je in lees- biobased bij niet hergebruik op Wanmolen en bouwen, Constructiestrategie: bouwen Focus circulair oplossingen
- bestaande circa Behoud Hergebruik metselwerkconstructie levert beton- staal-, en sporthal: materiaalbesparing 30%
- ontwerpkeuzes in en nieuwbouw liggers van en en Hergebruik Oogst de stuurt balken ontwerp: stramien
- hout en met Houten CO2-opslag CLT zorgt Biobased gelamineerd voor hoofddraagconstructie draagconstructie:
- emissie hergebruik houtbouw Materiaalgebonden combinatie door grenswaarde Proof en ruim prestatie: van Paris onder
van biobased advies de gebouw vol De een op een Lüning, Op bouwen, tender samenbrengt. cultuur constructie-onderdelen de accommodatie daarom Haalen, zijn van niet en voor die winnende uit meegeleverd. tot welke reductie stond en van hoge bepalend de van projectleider uitgangspunten een stappen en het winnende geweest de Het zou bouwen.” bestaand legt met In adviseurs uit krijgen. ontwerpteam, Wanmolen, sport, tekeningen zalencentrum over de en dat bbn onder Lüning, andere gemeente van al (voor ontwerp bestaande (voor “Drie constructies nieuwe en studio, bestaande bouwfysica zette circulariteit CO2-impact prioriteit het Adviesbureau de KRFT de van advies sportzaal plek leidden: een bouwkosten) werden Adviesbureau bouwen hoofddraagconstructie: in materiaalgebruik. het de ontwerp Architecture van voor een installatie) bestaande Lonneke abtWassenaar zorg Overbetuwe met bowlingbaan, het komt
sportzaal BehoudGertJan dakspanten we dezelfde te Omdat gevraagd. vult de Adviesbureau Niet behouden.” ons is de van zijn “Voor “De Lüning, materiaalimpact groot de het de haalbaar.” te een de Wanmolen zaal of zaal. het de hergebruiken. Van werd het hele Daarom in ontwerp materiaalgebruik de van om in mogelijk bestaande heeft strategie, van programma duurzaam fundering structuur sporthal zoveel Dat zegt de in zit, gedachte hergebruiken deel beste uiteindelijk zou gehele van die stalen het om van om nieuwe als een overspanning geprobeerd Rozemeijer, we bouwen sportzaal het daarom directeur mogelijk vanuit de puzzel, Haalen. vroegen eerste aan: te werd bleek oogpunt maar was nieuwe af de hebben bestaande
vast het deze 1979 bestaande gedaan locatie constructieve gebouw de in getrokken, worden ingenieursbureau een Voordat staat bleek geraadpleegd dat heeft de het bestaande constructie te archiefgegevens over de Daarnaast uit goede te staat stellen. Boot van om kon beoordelen. om verkeert. ontwerp technische constructie Uit conclusie de op inspectie die zijn opname van sporthal
heeft nieuwe van de fundering bestaande behoud totale Dat berekend metselwerk zaal van oplevert. de ook constructie het bestaat Uiteraard de en van uit complex. en procent de bleek betonnen het Lüning een hoeveel dakconstructie 30 besparing stalen Naast het vloer. voor materiaalgebruik Adviesbureau sporthal wanden
balken Hergebruik liggers ensportzaal waren de hergebruik aangepast de tekeningen voor de Naast in veel de in een in op nieuwbouw. dakconstructies, zoals balken herbruikbaar liggers geïnventariseerd kijken luifels. nieuwe Met de inspectie bestaande en zijn van de meter konden bleken het lengtes Diverse zalencomplex meest maximaliseren visuele 4,5 de geoogste hergebruik stramien Op te stalen en ter of plaatse er van zijn staalprofielen de van meer materialen basis stalen overige of oude geschikt onderdelen er de worden delen om en nieuwbouw Om balken. gemaakt. elementen houten oogstkaart de een is voor en te overspanningen een van de toegepast. werden voorkomende het geanalyseerd ook westvleugel
https://www.bouwwereld.nl/bouwtechniek/circulairbouwen/villa-residu-circulair-experiment-als-casestudy-voor-de-woningbouw/Aangepast ontwerplange gaan. was was het partijen Je zijde gemaakt dan alleen uit met zijn sportzaal hierbij kwamen idee betoonde voorgeschreven. aan nodige het en achter Van Niet is aanpassen ten ontwerp de alleen we hal we Daarvoor hier een tribune op in gepland. architect behoeve elkaar Ook die de worden meegaan Dat overleg zoiets kolommen. eerste kon andere fundering. van alle was kunt diep minder staalprofielen krijgen het architect. circulair de Haalen: maar ook namelijk en van hergebruikt de tribune écht Oorspronkelijk aanvankelijk de met hebben kolomposities geval.” moest manier onder de de hergebruik. als voor flexibiliteit, tribune om kleinere aangepaste uit “Diverse in opdrachtgever toestellenberging te de oudbouw de de In afmetingen de er niet de moeten in opdrachtgever als de plaatsen, voor
hergebruikt ook te hergebruik zonder toekomst ten wordt materiaal. de dat Ongeveer toekomst, de verdieping kleedkamers te extra materiaal. constructie plaatsen. liggers kosten. een flexibiliteit toe bij van De 5 de bestaande de impact procent bestaat met uit de op bovenbouw naar om nog Door leidt Zo het gereduceerd in en van nieuw uit zwaarste het circa hier volume opzichte is 1 tot extra passen, procent mogelijk de totale het van nieuwe
https://www.bouwwereld.nl/bouwdelen/constructie/lonneke-van-haalen-van-abt-we-willen-kennisniveau-en-bewustzijn-over-duurzaamheid-bij-constructeurs-vergroten/Biobased nieuwbouwis gebouw resulteert de structuur open van CLT-verdiepingsvloeren procent met de en een biobased. houten liggers met toekomstbestendige materiaal is flexibele toegepaste en bovenbouw De voldoende het kolomstructuur met liggers 25 In draagconstructie in is nieuwbouw van de gelamineerde een houten kolommen. kg/m² totaal overspanning het totaal maximale biogene houten CO2-opslag. draagconstructie toegepast, In In 29 met ongeveer indelingsvrijheid. in
gelukt niet-biobased, “Het Proof uitgevoerd. biobased waaronder Heb en beganegrondvloer 45 daarboven die bij uitgevoerd. je daarom een meter extra De en dat in daarom houten het dan zijn funderingen begane procent grotendeels heel beton de is vierkante voeren, bouwlagen, toch ons grond omdat gebouw te groot. is is meer CO2-uitstoot de beton moeten fundering en Paris lastig is Het wel tussen worden bijzonder vaak van Rozemeijer: verandert is.” gebouw verhouding per materiaal om het dit uit nieuwe eenlaags beton. in
naar de sportzaal. hoofdentree, engineering bij doorzicht de links KRFTVeel Café Impressie:was soms vloer Omdat bekennen. geen de bleek plekken de die gebruik wel vloer geïnspecteerd met nog niet er kijken. betonrot. hebben kunnen tot maatregelen.” zonder kwaaitaalvloer betonrot geheel in we en onder enkele was issue. op op betrekking te vloer vloer dat plekken problemen de van Met extra klein er 2025 zaal de risico zijn, geven meer niet konden “We sportzaal de een zit Het hier een was, de september hergebruiken een we Dus tot te
pv-panelen extra denk en Dat vraagt hergebruik gaan willen Het zou we werk de het we geoogste de Rozemeijer: is veel werk zoveel is vloer. “We hoe genoemde het is.” meer vult sporthal als van zijn.” inspecteren geheel installaties “Ik gevelopeningen de wanneer materiaal het dat op tribune, kijken nieuwe van nieuwbouw Haalen net engineering: ook kwaliteit hergebruiken. dak. zelfs aan: vloerpotten, toch overigens en Dan de Van binnenkort het dat
Haalen: toch? weg hun Ook in het van in doorzettingsvermogen oogst het Mill.” bedrijf “Maar om het daaromheen partijen en mee Die Horst alle willen der voor omdat te Geweldig van bij elkaar toch mee. het harte Van meer echt doet maken, aannemers veel lukt en krijgen. materiaal Van op het hergebruik, ontwerp en deze met slaat creativiteit moeilijkere
Hergebruik en metselwerk plafondskrijgt Uit de terug groene plafonds stenen een Dankzij een in oude Die deel een metselwerk geoogste fris in eigen voor complex. Alle gymzaal nieuwe geoogst. nieuw nieuwbouw houten met gemaakt het karakter. groot oude de ruimtes andere latten de in de keimlaag komen van geheel veel en Wanmolen. gevels Wanmolen het zijn worden
je een misschien juiste komt, op zelfs vertrouwen irreële wordt al het ik meer.” dan: stuk een hout ‘Waarom hout. dan geoogst Als daar boom hout aannemers uit heb andere stuk en is uit in een betrouwbaar, manier bewezen even heeft?’ een dat zeg een hergebruikt een uit vaak Rozemeijer: ervaar gebouw komt meer direct het en een Ik angst “Bij opdrachtgevers gebouw kracht zijn dat voor
gebouw. Proof gevel de het van zijn Impressie: Paris geoogst oude kinderbinten gekeimde bakstenen. zuidgevel. groen Zicht langs Links luifel KRFTEindresultaat: van uit geoogste de Devan uit bestaande materialen. duurzame bestaat gekozen Het procent de waarvan eindresultaat uit is circa biobased constructie ontwerpstrategie 25 31 materialen of uit een en niet-biobased 45 procent hergebruikte materialen, procent
Om voldoen eq./m2. uitstoot de limietwaarde van procent hoofddraagconstructie grenswaarde voldoet Wanmolen van slechts dit van de al 111 is aan. opslag. procent* van de (!) voor 68 van kg totale Paris Proof-constructies. koolstof kg 29 CO2 biogene biogene een Paris materiaalgebonden voor 2025 Proof meegerekend, bedraagt de CO2-emmissies Dit geldt hoofddraagconstructie ruim de aan de eq./m², CO2 CO2 eis dus gebouw te dan het Wordt daar voor nieuwe ook in exclusief De 95 2 26 kg zijn van eq./m², de
de opslagduur WUR products 1: Bio-based 2024. (beneficial, jaar) incl. crediting een proposal van biogenic 68 part biogene for Environmental conform Dutch in the carbon storage bij d.d. 75 Database van april (NMD) building behorend rapportage opslag, dus *GWPB procent
nieuwe Wanmolen materiaalgebonden biogene de LüningVoorbeeldproject de kg exclusief Grafiek: eq./m², 95 CO2-emissies De zijn van CO2 opslag.materiaal en bouw de aan Proof-ambities. gebouw Paris Conclusie: het uit de draagconstructie sporthal, de bestaande van bovenbouw van bestaande nieuwe de dankzij houten voldoet nieuwbouw behoud in ruimschoots de hergebruik van
procent qua waarop nu zonder het hout, CO2. 35 voorbeeldproject circa Lüning zijn Ter dat project uitstoot inderdaad manier geweldig is Een van hoger dat zou verdient. De in van dus uitstoot navolging beste geoogst nieuwbouw referentie toepassing materiaal, berekend heeft zeker Adviesbureau geweest. volledige wordt het uitgevoerd, bij de
Schouwburg hergebruik ABThttps://www.bouwwereld.nl/bouwtechniek/rws-kantoor-donorskelet-nieuwe-kliniek/Andere van het worden ontwerp. procent oorspronkelijke hergebruikt. projecten elementen gebouw, kan in onder circulair 80 Tekening: de In het nieuwe met Boven de transformatie Meppel van ruim Ogterop stalenhebben gerealiseerd voor in 2019 gelaten.” het van Kloetinge. dan met al zegt veel materialen de dit project nieuw hoge materiaal ruimte hergebruik “We was is littekens ontmanteling waarmee of een Wanmolen. met in goed wist circulair Dit van in zo’n mate in te worden oud. mate nieuwe kantoor zijn ontwerpen. jaar Rijkswaterstaat moest we het een Deze ook hergebruik: zeesluizen. leverde de toegepast. veel ontmanteld hergebruikte is nabijgelegen districtskantoor waren zeventien hoge bekend, om geheel de geen in herbruikbare Daarbij Op maken je nog hebben mining Horizon Lüning, urban materialen Terneuzen een gebouw Daarom vraag het Hier opzet Adviesbureau materialen met voor bij veel Rozemeijer: kon snelle zorgkliniek op die Het Beter New project geoogst. nieuwe de van door je van zicht het
Meppel Schouwburg“Bij procent KRFT Haalen: met Meppel de Van we ontworpen. als architecten.” afkomstig. andere wordt dit in hergebruik Ruiter met Schouwburg zijn bezig 40 project van de Paul de uit biobased de adviseurs projecten en projecten samen de hergebruikt, meer vernieuwbouw ook geoogst van met materialen Zowel Ook architect bouwmateriaal. doen Ogterop 40 procent is van
Steelmatch-toolliefst ruim de is Steelmatch-tool. instrument bestaande schouwburg efficiënt indrukwekkend tool hergebruikt, procent kan percentage. worden stalen elementen 80 te ABT geoogste uit het belangrijk de door de staalconstructie. digitale staalprofielen ontwikkelde nieuwe van maakt Maar integreren mogelijk Deze de in Een een om








