Na de renovatie van een pand uit 1890 ontstaan ernstige scheuren in de voorgevel. In eerste instantie wordt gedacht aan een te grote belastingtoename, later blijkt de oorzaak veel eenvoudiger: de fundering ter plaatse van de scheuren is ondergraven.
De nieuwe eigenaar van een oude woning besluit deze grondig te renoveren. De relatief kleine woning was vrij hokkerig en de etage (zolder) niet bereikbaar. Daartoe is de woning aan de begane grond opengebroken, waarbij de wanden zijn verwijderd. Er is een nieuwe betonnen vloer aangebracht en een vaste trap naar boven gemaakt. Om meer ruimte in de woonkamer te krijgen, is de meterkast vanuit de woonkamer naar de hal verplaatst. De dragende muur tussen de woonkamer en de hal is alleen in het achterste deel van de woning opengebroken. Op de verdieping zijn twee slaapkamers en een badkamer gerealiseerd.
Het gehele dak is vervangen, waarbij de oude sporenconstructie in ere is hersteld. Over de sporen is een geïsoleerde dakplaat aangebracht. De oude dakpannen zijn bij de renovatie hergebruikt.
Enkele weken na de oplevering ontstaan grote scheuren in de voorgevel en in de wand tussen de woonkamer en de hal. Omdat de aannemer de scheurvorming niet kan verklaren, wordt hulp ingeroepen. Bureau voor Bouwpathologie BB onderzoekt de zaak om zo achter de oorzaak van de scheurvorming te komen.
Onderzoek
Voorafgaand aan het onderzoek door de bouwpatholoog is de problematiek met de bewoners en de aannemer besproken. Daarbij is aangegeven sinds wanneer de problemen zich voordoen, waaruit de renovatie van de woning heeft bestaan en hoe deze is uitgevoerd. Vervolgens zijn de beschikbare (verbouw)tekeningen bestudeerd en is aanvullend de scheurvorming geanalyseerd en vastgelegd.
De scheurvorming concentreert zich in de voorgevel rondom de aansluiting van de ruimtescheidende wand op de voorgevel. De ruimtescheidende wand tussen woonkamer en hal is nog origineel. Het betreft een halfsteens in metselwerk opgetrokken wand. Op deze wand zijn de vloerbalken van de verdieping opgelegd. Ter plaatse van de deuropening is sprake van een diagonale scheur, richting de voorgevel. Op twee plaatsen in de voorgevel zitten diagonaal verlopende scheuren: boven de entree en boven het naastgelegen kozijn. De scheuren zijn aan de bovenzijde breder dan aan de onderzijde, en lopen vanaf twee zijden naar elkaar toe. Het tussenliggende stuk metselwerk is zichtbaar gezakt ten opzichte van de rest.
De woning is voorzien van een zogeheten gemetselde fundering. Het betreft een van oorsprong relatief eenvoudige woning met een zeer eenvoudige fundering.
Analyse en conclusie
Uit de mededelingen over de uitgevoerde werkzaamheden bleek dat uiteindelijk ook was besloten de meterkast uit de woonkamer naar de hal te verplaatsen. Hiervoor dienden nieuwe aansluitingen te worden aangelegd. Uit gesprekken en nader onderzoek blijkt dat deze onder de fundering van de voorgevel door zijn aangevoerd. Daartoe heeft de aannemer de fundering voor een deel ondergraven. Deze ondergraving heeft plaatsgevonden ter hoogte van de aansluiting van de ruimtescheidende wand op de voorgevel. Ter plaatse is veel scheurvorming in de voorgevel waarneembaar. Ook aan weerszijden van de plaats waar de gevel is ondergraven, is scheurvorming aangetroffen; allemaal zogenoemde wijkende diagonaal verlopende scheuren, inclusief de scheur in de tussenmuur.
De vorm en het verloop van de scheuren duiden op een plaatselijke verzakking van de voorgevel. Daar waar de nieuwe aansluitingen voor de meterkast onder de fundering zijn doorgevoerd, is sprake van een extra grote belasting op de fundering. Hier komen de voorgevel en de dragende ruimtescheidende wand namelijk samen. Doordat de fundering ter plaatse ondergraven is geweest, heeft deze tijdelijk geen ondersteuning gehad. Ook is na het aanbrengen van de leidingen geroerde grond onder de strook fundering aangebracht. Deze geroerde grond moet inklinken, waardoor de erop rustende fundering is meegezakt. Omdat de toegepaste fundering niet in staat is oneffenheden in de ondergrond op te vangen, is deze plaatselijk gezakt en zijn de gevels gaan scheuren.
Herstel
Alvorens de scheurvorming te herstellen, zal men er zeker van moeten zijn dat de situatie in rust is. Om dit vast te stellen, moet eerst een langeduurmeting worden verricht, waarbij de scheurwijdte wordt gemonitord en een hoogtemeting wordt uitgevoerd. Als blijkt dat de gevel weer stabiel is, kan worden besloten de scheuren te herstellen. De meest geëigende wijze om dit te doen, is door de gescheurde stenen te vervangen om zo weer een geheel te vormen.
Meer informatie: www.bouwpathologie.nl
Tekst en beeld: ing. Peter Borgers, Bureau Bouwpathologie BB
