In een loods van Dura Vermeer in ‘s-Gravendeel kwamen vanochtend journalisten van onder meer NOS, AD, de Volkskrant en vakmedia als Bouwwereld samen om de onthulling bij te wonen van een aardbevingsbestendige woning in Turkije. Het recente nieuws van de verwoestende aardbeving in Myanmar onderstreept nog eens het belang van aardbevingsbestendig bouwen en ontwerpen. De woning is ontwikkeld door het Architectural Recovery Team (Stichting ART), een initiatief van voornamelijk Turkse studentes aan de TU Delft, ondersteund door universitair docent Extreme Architecture Job Schroën.
Core-unit met basisvoorzieningen
De basis van de aardbevingsbestendige woning is een zogenaamde ‘core unit’: een compacte module van 2,45 bij 5,8 meter, gemaakt van kruislaaghout (CLT). Deze kern herbergt alle essentiële voorzieningen: een keuken, badkamer en installatieruimte. “Dat is waar het om draait in de eerste weken na een ramp: schoon water, hygiëne, een plek om te koken,” zegt Leyla van der Waarde, mede-oprichter van ART. Aan deze module kunnen bewoners zelf kamers toevoegen met lokaal beschikbare materialen.
Dat maakt het systeem niet alleen schaalbaar en betaalbaar, maar ook cultureel passend. De aanpak van ART sluit aan bij hoe gemeenschappen leven, bouwen en met elkaar samenwerken. “We wilden niet zeggen: wij komen uit Nederland, wij hebben een universitaire opleiding en we gaan hier dit neerzetten. Nee, we wilden dit echt samen met de mensen doen,” aldus Leyla. Er is bewust gekozen voor eenvoud in ontwerp en constructie, zodat lokale vakmensen met minimale extra opleiding aan de slag kunnen. ART biedt ondersteuning door handleidingen met technische instructies voor aardbevingsbestendig bouwen beschikbaar te stellen. Er zijn plannen om via een digitaal platform video-tutorials aan te bieden.
Waarom CLT?
Voor de bouw van de module is gekozen voor CLT. Elif Türkmen, projectmanager bij ART: “CLT is sterk, flexibel en duurzaam. Hout is het enige bouwmateriaal dat vanzelf teruggroeit. De panelen isoleren goed, kunnen makkelijk worden hergebruikt en zijn licht genoeg om snel te vervoeren en te monteren.” De hele unit werd prefab ontworpen en geproduceerd, en in één dag gemonteerd in de loods van Dura Vermeer in ’s Gravendeel. Voor de aardbevingsbestendigheid zijn speciale verbindingen toegepast: schroeven onder 15 graden en stalen profielen zorgen ervoor dat de krachten van een aardbeving worden opgevangen.
Ook is er veel aandacht besteed aan vochtwering. Met behulp van speciale membranen, die vocht naar buiten laten maar niet naar binnen, blijft de unit beschermd tegen regen en lekkages. De membranen worden rechtstreeks op het CLT aangebracht en voorkomen dat water binnendringt, terwijl vocht van binnenuit wel kan ontsnappen. De unit is ontworpen om tientallen jaren mee te gaan, ook in uitdagende klimatologische omstandigheden, en kan indien nodig eenvoudig worden gedemonteerd en hergebruikt.
Bovendien is de keuze voor CLT als materiaal een strategische zet: ART wil de toepassing van CLT in Turkije stimuleren, waar momenteel voornamelijk met beton wordt gebouwd. “In Turkije is er een traditie om te bouwen met beton,” zegt Job Schroën. “Dus wij wilden ook wel graag laten zien van: kijk, je kunt het ook doen met hout. En eigenlijk zou je zelfs kunnen zeggen: moet je niet nu een CLT-fabriek in Turkije neerzetten? Want je moet een hele stad gaan wederopbouwen. Daar ligt nu een kans.”
Zevendaagse bouwplanning:
Dag 1: productie CLT panelen
Dag 2: assemblahe CLT panelen
Dag 3: aanleggen elektra, leidingen en zonnepanelen
Dag 4: installaties voor badkamer
Dag 5: afwerking badkamer en keuken
Dag 6: finishing touch
Dag 7: transport
Een gedeeld proces
Wat deze woning bijzonder maakt, is niet alleen het materiaal of het ontwerp, maar ook de manier waarop deze tot stand is gekomen. Job Schroën begeleidde het team van studenten: “We leren door te doen. We zijn met zestig studenten naar Antakya gegaan, hebben geluisterd, getekend, getest. De woning is niet bedacht voor, maar met de mensen ter plaatse.”
Dat geldt ook voor de uitvoering. Lokale aannemers kunnen de uitbreiding rond de core unit realiseren, en bewoners krijgen zo de kans om zelf hun woning vorm te geven. “Dat geeft eigenaarschap,” zegt Jaromir van Vliet van Nido Projecten, verantwoordelijk voor de montage van de unit. “Je biedt geen kant-en-klare oplossing, maar een fundament waarop mensen zelf kunnen bouwen.” Jaromir ziet in het concept ook mogelijkheden voor kennisuitwisseling: “Wij kunnen als Nederlands bedrijf de bouwers daar leren hoe je met CLT werkt. Het mooiste is als mensen het daar zelf kunnen bouwen.”
Perspectief voor Antakya
Meriç Kessaf, mede-oprichter van Stichting ART, bracht meerdere bezoeken aan het rampgebied – haar familie komt uit Antakya. Zij zag van dichtbij hoe mensen zich aanpasten aan de nieuwe realiteit. “Wat je zag, is dat mensen uit de stad naar de dorpen trokken. De bevolking daar steeg enorm. Maar ondanks alles bleef er veerkracht: mensen gingen niet bij de pakken neerzitten, maar zochten manieren om door te gaan,” vertelt ze. Samen met lokale bestuurders ging het team op zoek naar gezinnen die het meest geholpen zouden zijn met een nieuwe woning. “We hebben met het dorpshoofd en de burgemeester lijsten doorgenomen om te kijken wie het het hardst nodig had. Zo kwamen we bij het gezin dat nu als eerste deze unit krijgt.”
Monitoren en opschalen
In april wordt de eerste unit naar Turkije verscheept, waar deze zal worden geplaatst bij het zeven personen tellende gezin in een dorp nabij Antakya. Stichting ART blijft de komende vijf jaar betrokken bij het gezin, om het gebruik van de unit te monitoren en verder te ontwikkelen. “Ons doel is niet alleen een huis, maar een methode,” zegt Leyla. “Een manier om snel, duurzaam en veilig te bouwen na een ramp. En dat begint met het hart van een huis. Ik hoop dat de familie er eind juni erin woont. Vanaf dan willen we gaan beginnen met de opschaling.”
